ağlama yaşamaq qumar olsa da

Çillə Gecəsi - Çillə Axşamı - Çillə Bayramı ( Çille Gecesi - Çille Akşamı - Çille Bayramı )

2011-12-20T21:47:00.003+02:00

Çille Akşamı ve Çille Gecesi

Chille ( Chelle) Çille Gecesi , Çillə Gecəsi چیلله گجسی شب چلله

İran Türkleri'nin qutsal bayramlarından olan, yılın önemli günlerinden biri, güz mevsiminin son akşamıdır. Halk arası ona Çille gecesi denilir. Bu gecenin sabahı Kış mevsiminin ilk günüdür. Yılın en uzun gecesi olan 21 Aralıkda güneş oğlak dönencesinde döner. Yerin kuzey bölgesinde ısının en düşük seviyede olduğu cağdır. mevsimin bu ilk iki ayına "büyük Çille" ve "küçük Çille" denir. 21 Aralıkda başlayan Büyük Çille 40 gün ve Küçük Çille 20 gün sürer. 20 günlük Küçük Çillede hava ayaz ve çok soğuk olur.
Büyük Çillenin başladığı günün önceki akşamı, yılın en uzun gecesi Bayram yapılır. Her bölgenin iklim ve imkanlarına göre güz mevsiminin son günlerine kadar bulundurulabilen meyvelerden sofra kurulur. Kuru ve yaş meyvelerin yanında tatlı, pasta, çörek... De sofrada yer alır. Çille gecesinde karpuz sofranın en baş meyvesi sayılır.
Bunların yanında Çille akşamının kendine özgü ritüelleri var:
Nişanlı kızların ve yeni gelinlere kaynana, kaynata ve diğer birinci derece yakınları tarafından hediyeler gönderilir . Bu hediyelere "Çillelik" denilir.
Çillelik hava kararmadan hazırlanıp gönderilir.
Çille payı yedi tabağa konulur. Bu tabaklara da "Çille tabağı" denir. Tabaklar itina ile hazırlanır ve üzerleri Ak ( beyaz ) ve ya Al ( kırmızı ) şal ile örtülür. Tabakların birine Karpuz, birine Kavun, birine Nar, birine kırmızı Elma, birine Armut, birine Un ve Düğü ( pirinç ) birine parça Kumaşlar, birine giyisi elbiseler, birine de Altın la Gümüş konulur.
kızın ve ya gelinin anne ve babası hediye getirenleri önlerinde Üzerlik yakarak karşılarlar ve hediyeleri saygı ile alıp konak odasına dizerler.
Hediyeleri getirenlere para, yün çorap gibi hediyeler verilir. Kız ve oğlan tarafları birlikte şenlik yaparlar. Getirilen hediyelerden, ertesi sabah konu komşuya pay gönderilir .
Çille Gecesi ayrıca düğü pilavı pişirilir. Pişirilin bu pilavın çileler süresice mutluluk getireceğine inanılır . Gece boyunca Türküler okunulur, kos kosa, şans tutma, kapı dinleme gibi geleneksel köy oyunları oynanır.
Dedeler, Nineler çocuklara masallar, hikayeler anlatır, bilmeceler, bulmacalar söylerler .....

-------------------------------------------------------------------------------------------------------

Known as one of the sacred fiesta’s of Turks, and one of the important days of the year, its last night of the fall(güz) season. Among people its named as “Chille(çille) Night” (( Chille in Turkish means bowstring. Here it refers to longest shape of bowstring in bow when throwing the arrow))
after this night its morning of first day of winter. At 21^st of December Sun is in Capricorn Constellation.

In this time of the year heat is also in its lowest level in northern part of the earth.
in first two month of this season's there is " Great Chille" and "small Chille" periods.
Great Chille starting from 21^st of December lasts for 40 days and small Chille lasts for 20 days starting from just after Great Chille. The weather is very cold and frosty in these 20-days of Small Chille.

Festival of Great Chille Fiesta starts from evening of longest night of the year. According to each region’s climate and facilities, a table gets prepared from seasons fruits. In the prepared table there are wet and dry fruits, sweets, cakes, muffins....main and most popular and famous fruit of the night is watermelon.

Chille is a war against cold weather and warm fruits are a symbol of invincibility to winter. SUN re born after longest night and starts growing!

Chille has its own traditions and customs:
Engaged girl’s and new bride’s mother-in-law, father-in-law, and other first-degree relatives give them gifts. These gifts are called "Chillelik (Çillelik)" . durig the day light before darkness it must be ready and sent to Brides or engaged girl’s House. Chille gifts are put in 7 plates, and named as Chille Plates. These dishes are prepared with care, and over the plates covered with White or Red shawl.
Watermelon and melon plate, pomegranate plate, red apple plate, pear plate, flour and a rice plate, dresses and fabric plate, and silver and gold plate.
The girl or the bride's mother and father accept the gifts and they burn rue in front of them (( since in Turkish beliefs (old Shaman beliefs) rue smoke has ability to run away evils and diseases)), they give gifts to whom brings gift . These gifts can be wool made sock or money ... Girl and boy with the parties celebrate Chille all the night. In the next morning, Brought gifts will be shared with neighbors and family.
in Chille Night its custom to cook rice. During periods of two Chille that cooked rice is believed to bring happiness.
During the night everyone sings folk Songs, kos Kosa, traditional village games.

Grandfathers, grandmothers say tales and stories for children, also they say them riddles, puzzles,...

HAPPY CHILLE

---------------------------------------------------------------------------

Cilleniz Kutlu olsun
yularıdakı Yazı İran Türkleri (Dr. Ali Kafkasyalı) kitabından tutulupdur.

Eski yazılardan refrance olarak :
Ustad Mənzurinin Çillə haqqında və bu adın hardan gəlməsinə görə sözlərini çalışdım türcəyə çevirəm sizinlə paylaşam.

Ancaq onu əslinidə qoyuram ki sözü dəyişmiş olmuyum.

Bəlki sizlər məndən daha yaxcı çevirərsiz....

******************************

Türkcədə “YAY” Kaman anlamındadır. “Çillə” də Zeh anlamındanır. ( kamanın zehi) və zehi kamana qoyanvyer də deyilir Tir “Ox” atanda.

Türcədə, “YAY” ilin ikinci sezönudur. Ona görə “Yayın çilləsi” deyiləndə, ( Yayın lap çəkilmişini deyir Oxu atanda ) yəni Yayın ən uzun günü ki 45 gün yaydan keçndən sonrası gündür.

Qışın Çilləsi də, soyuqluqun ən çox olması anlamdadır ki iki dənədir. Biri 40 günlük ki ( böyük çillə ) və biri 20 günlük ki ( kiçik çillə ) adlanır. Yəni Qış yenidən güclənir.

Çillə gecə ( ən uzun gecə ) onda ki deyilir “Çillə gecəsi” gərçəkdə gecənin uzunluğu anlamda. Ancaq gündəmdəki təfsirlər üzündən Qış çilləsinin başlanqıcı anlamda gəlib ki elə deyil.

Bu ki nədən “Çillə” ki “kamanın zehi” və oxun yayıda oturan yerin anlamındaykən, və onun üzündən ən uzalnılmış anlamı “ən uzun gecə” və “yayın ocun” və “qışın ocun” taşıyır ( unancada olan Climax sözcüyüynən də ki oc nuqtası anlamında bir anlamda gəlir ) bir neçə Ziyalı tərəfində “Çehel 40” nan təfsir olur bir şeydir ki gərək özləri buna cavab versinlər.

Şübhəsiz “Çillə” dediğimiz “Climax” ilə bir kökdən gəliblər.

Daha öncə demişdik ki “ L ” Axınma anlamı var. Bir səsin dalbadal gəlməsi işin davam etməsi anlamını sağlayır. O üzdən “Çillə” elə bir anlamı taşır ki onda yenidən baş verməq və yenidən olmaq var. “pillə” kimin ki onda da yenidən baş verilməq var. “çillə” “ çehel la” anlamında olsa, onda bu Çehelin özü haradan gəlib sorulmalı və bu ki Pillə nə anlamda? Anlamlı olan Çehelin də Çillədən gəlməsidir.

Ədiblərin kəsinliklə farscada təşdidin olunmamasını inkar etmələrini də unudmayaq.

John Ayto ingiliz etimolojist “Climax”ın indo yurupiyən köklü bir sözcük bilir. “Kli-“ dən gəlmə. Birincisi bu ki siz bunu “Çillə” ilə yanaştırsaz görəcəksiniz fonetik unsurları oxşuyur.

Bir də deyir “lean” ki dayanmaq anlamda dır da bu akkdən gəlir. Indi bildiz nədən “Çillə”də oxun yayda oturan yeri anlamı var?

“Çillə”, “Çiləmək”dən gələn ad-dır. Doxunuşla atmaqdan gəlir. Çilig-Ağac oyununda vurmaqa “çiling” ya “çilik” ya “çilih”, “ağac”la bu fiil işləni: “çil gəlsin”. Çiling də bu fiildən düzəlir.

“Çilmək” dərin dümsükləməyin adıdır. Onda balaca bir daş işarət barmaqın dalısıyla baş barmaqın ucuna qoyulub bərkdən atılır. Ya o doxunmaq ki su üzərinə vurulur suyu səpələsin.

Bu filin bir başqa şəkili də var : “çiləmək” ( su səpmək zərbə ilə).

“Pillə” də “Çillə” kimindir. Bu şəkildə : “Pilov” və “Çilov” da bir system düzəniş dən yararlanırlar. Buların deyilməsi sözcüklərin systemi haqda araştırmada yanlışlık olmasına görəydi. Gördüğünüz gibi farscada səslilər dəyişiblər : “Po” və “Çe”.

Türkcədə daha artıq örnəklərə baxın ( artıq bilgi əldə etmək için) Türkcədə sözcük systemi dəyişmədən qalrı:

Çillə, Pillə, Şillə, Sillə, Güllə, Hörrə, Hurra(kənd yeməklərindən), Şırra, Şurra(ki Şorbaya dönüb), bəllə(dürmək, sandivic şəklinə çönən çörək)... . Piltə ( fitilə - T təəddini görsədir, elə bir şey ki bala bala yendirilir ). Gəllə farscada da gərək “Gəlmək” fiilindən gəlmiş ola.

Payiz gedir sonra boran qar gəlir .

sufralara halva qarpız nar gəlir.

çillə gecə el obanı şad edib .

bizim yurda elə bil bahar gəlir

Çillə gecəsi:

Təbiətlə sıx bağlı, onun «şıltaqlıqlarından» asılı olan türklər təbiətin oyanmasını, canlanmasını xüsusi həyəcanla izləyirdilər. Müşahidəçi babalarımız səma cisimlərinin yerdəyişməsini, gecə ilə gündüzün vaxtının uzanıb qısalmasını, təbiətdə baş verən digər dəyişiklikləri illərlə, əsrlərlə sınaqdan çıxararaq xalq inamları, mərasimlər, ayinlər şəklində günümüzə miras qoyublar. Təbii ki, onlar sadəcə seyrci olmamış, bacardıqları qədər bu və ya digər təbiət hadisəsinə öz münasibətlərini bildirmiş, bir çox hallarda onlara təsir göstərməyə çalışmışlar. Bu təsir kəsilən qurbanlar, verilən paylar, bol süfrə, hay-küy, meydan tamaşaları… şəklində olmuş, yəni hər şeyin hami ruhu, yiyəsi olduğunu düşünən ulularımız yeri gələndə xarakterlərinə, çəkilərinə görə bu yiyələrin könlünü xoş etməyi, yeri gələndə hədə-qorxu gəlməyi, yeri gələndə kədərlənməyi, yeri gələndə kinayəylə, istehzayla yanaşmağı da bacarmışlar…
Araşdırmalar göstərir ki, dünyanın bütün xalqları kimi, türk xalqlarının da xalq yaradıcılığında Günəş, Gün önəmli yer tutur. Babalarımız gecələrin uzanaraq günlərin qısaldığı vaxtlarda Günün qaranlıqla savaşdan necə çıxacağını həyəcanla izləyirdilər. Bu savaşın ən yüksək anı 21 dekabr gecəsidir. 21 dekabr günü ilin ən qısa günü, 21 dekabrı 22 dekabrla bağlayan gecə isə ilin ən uzun, ən qaranlıq gecəsidir. İnsanlar həmin gücəni yatmayaraq dan atır, müxtəlif ayinlərlə Günəşə yardımçı olmağa çalışırlar. Beləcə, dünyanın bir çox xalqları 22 dekabrda gecə ilə gündüzün mübarizəsindən qalib çıxan Günün, Günəşin doğuşunun şahidi olur, həmin günü bayram edirlər. Bir sıra türk illəri (xalqları) buna Nardoğan, yəni «Gündoğan» bayramı deyirlər.

Narduqan monqol dilindəki «nar» (Günəş), türk dilindəki «tuqan» (doğulan, doğan) sözlərindən meydana gəlmişdir. Tatarca bu bayrama «Koyaş Tua», yəni «Günəş Doğan» gün deyirlər (Günəş – tatarca Koyaş), başkortlar, udmurdlar, tatarların bəzi qrupları «Narduqan», «Marduqan», mişar tatarları «Raştua», çuvaşlar «Nartavan», ya da «Nartuken», zrzyalar «Nardava», mokşalar «Nardvan» deyirlər.

Altay türkləri Çağa (yeni doğulan Günəşə çağa deyilməsi də fikrimizcə təsadüf deyil) adlandırdıqları bu bayramı dekabrın 22-də qeyd edirlər. Kama və Uralətrafı çuvaşlarda Narduqan bayramı dekabrın 25-də başlayır. Çuvaşların bəzi qrupları bu bayrama surxuri və xör də deyirlər…

Oğlaq bürcündə Günəş 0 dərəcəlik açılır. 0 dərəcə həyat enerjisinin başlanğıcı olaraq qəbul edilir. Əski xalq inancında 21 dekabra «ayna günü» də deyilir. Yeni ilin başlanğıcında Günəş tanrısının yenidən doğulmasına inanırdılar. Bu gecə köhnə Günəş öləcək, sabah isə yenidən doğulacaqdır. Xürrəmilər də Çillə Gecəsini Xorrəm-Ruz (Mübarək Gün) kimi qeyd edirdilər…

Narduqan bayramının, Çillə gecəsinin bağlı olduğu təbiət hadisəsi Azərbaycanda Böyük Çillənin girişi, Çillə gecəsi ilə qeyd olunur.
Bir çox xalqlarda həm yay, həm də qış çilləsi var. Belə ki, özbəklər arasında 22 iyundan üç gün sonra, yəni iyunun 25-dən avqustun əvvəlinə qədər 40-41 günlük dəhşətli istilər yay çilləsi, 22 dekabrdan üç gün sonra, yəni 25 dekabrdan başlayaraq fevralın 5-ə qədər davam edən soyuqlar isə qış çilləsi adlandırılır. Qaraçay-malkarlıla çilləyə həm «ipək», həm də «soyuq» anlamı verirlər. Onlarda da çillə həm yayda («cay çillə»), həm də qışda («kış çillə») olur…
Türkmənlərdə Ulu Çillə (Böyük Çillə) dekabrın 22-dən yanvarın 30-a qədər davam edir…

El arasında qışın oğlan çağı adlandrılan bu dövrdə havaların mütləq kəskin soyuması müşahidə olunur. Bu onu göstərir ki, qədim türk inanclar sistemi təbiətin öyrənilməsində mükəmməl bilgilərə sahib idi. Əski inanclara görə, onlar qışın tən ortasında görüşür. Kiçik böyükdən soruşur, nə gördün? Böyük deyir ki, dolu samanlıqlar, yağ küpələri, qollu - biləkli qarılar təndirə çörək yapırdı. Kiçik deyir, eybi yox, ömrüm 20 gün də olsa, mən o qarıları külfədən soxub bacadan çıxaracağam. Dolu samanlıq və yağ küplərini isə tükədəcəm.
Artıq kiçik çillə daxil olub. Qədim türklər qış fəslini 3 yerə bölürdülər. Böyük çillə 40 gün, kiçik çillə 20 gün və bundan sonra 30 günlük boz ay gəlir. Daha mülayim olan böyük çillədən fərqli olaraq kiçik çillədə havalar sərt şaxtalarla müşahidə olunur. Həmişə sərt soyuğuna görə kiçik çillə mifologiyada amansız, həyatı donduran, qorxulu bir qüvvə kimi təsvir olunur. Yaşı min illərə çatan bu mərasim həm də insanları qışda keçən mülayim havaya aldanmamağa çağırır.
Artıq kiçik çillə sərt üzünü göstərir. Soyuğu, qar-çovğunu ilə. Ancaq el arasında deyildiyi kimi, üzü yaza gedən qışdan qorxmağa dəyməz.

Çillənin gələnəkləri:

Hər bir bayramın keçirilməsində olduğu kimi, Gündoğan bayramı da mahnı, tamaşa, falabaxmalar kimi çeşidli adətlərlə zəngindir… Axşam düşən kimi gənc oğlanlar qoca qarı, qızlar isə qoca kişi paltarı geyinib hər kəsi Nartukana, Narduqana, Gündoğana dəvət edə-edə məhəllə-məhəllə gəzir, tamaşa göstərir, xoşbəxtlik, taxılın, çovdarın bol, inəklərin, qoyunların südlü, buzovların, quzuların çox olması ilə bağlı alqışlar oxuyur, əvəzində isə müxtəlif bayram şirniyyatları, hədiyyələr alırlar.
Bayram tamaşalarının da mövsümlə bağlı öz əhəmiyyəti var. Belə ki, həyətə toplaşanlar qarı paltarı geyinmiş oğlanın cəhrə arxasına keçərək işlə, yəni yun əyirməklə məşğul olduğunu görürlər. Qoca kişi

paltarı geyinmiş qız əlindəki süpürgəni havada yelləyə-yelləyə «qarıya» deyinir, hədə-qorxu gəlir. Birdən o, öncədən hazır duranlardan birinin əlindəki su dolu qabı qaparaq ətrafa toplaşanların ətəklərini su ilə isladır. Şən zarafatlarla müşaiyət olunan bu tamaşa rəqslə, musiqi ilə başa çatır. Adətən, qarı paltarı geyinən oğlanlar ətrafa toplaşan əl-əlvan bayram libaslı gənc qızlara göz qoyur, onları rəqsə dəvət edirlər. Qızlar da qoca kişi paltarında xoşlarına gələn oğlanın həyətinə girməyə çəkinmirlər. Başqa vaxt onlar təbii ki, bu addımı atmazdılar. Bayram günləri görüşənlər bir-birinə alqış deyirlər:

«Narduqanım nar bulsın, «Gündoğanım gün olsun,
Eçe tulı nur bulsın!» İçi dolu nur olsun!»
Evlərdə bu günlərdə şirnili, şəkərli un məmulatları hazırlanır. On iki gün davam edən Narduqan bayramında fala baxmaq adət halını almışdır. Ümumiyyətlə, hər yeni il insanda gələcəyə ümid, maraq və bəzən də onu dəyişmək həvəsi, istəyi yaradır. Falabaxmalardan biri «Yezek salu» («üzük salmaq») adlanır. Gənc qızlar gecə qızlardan birinin bulaqdan arxasına baxmadan gətirib ortaya qoyduğu su dolu qabın başına toplaşır, suya üzük, bəzən də düymə atır, sonra da fal xarakterli bəndlər oxuyurlar. Ən gənc qızın sudan çıxartdığı əşya kimə məxsusdursa, mahnının sözləri də ona aid olur. Təbii ki, azərbaycanlı oxucularımız ilin, ayın Axır çərşənbəsindəki, İl başındakı falabaxmalarımızı xatırladılar…
Qədimdə Günəşin zəfərini bütün işlərində təbiətlə hesablaşan türklər ağ küknar ağacının altında qarşılayır, onun budaqlarından müxtəlif yeyəcəklər asır, al-əlvan iplər bağlayaraq dilək diləyirdilər. Azərbaycanda həmin gün Böyük Çillənin gəlişi (Çillə gecəsi), İranda isə Çillə gecəsi kimi qeyd olunur...

İranda mövsüm hesabından hələ də istifadə edilir. Burada artıq neçə əsrdir ki, 21 dekabrda yayın bitdiyinin xəbərçisi olan çillə şənlikləri qeyd olunur. Kökü Günəş Tanrısı Mitranın doğumu ilə bağlı olan bu bayramın əvvəli 20, sonu 26 dekabra düşür. Çillə öncəsi İranda hər kəs bu uzun gecə üçün alış-veriş edir. Dey ayının birinci günü, yəni 21 dekabr axşamı başda qarpız olmaqla masaya nar, alma, portağal, narıngi, halva, müxtəlif çərəzlər qoyurlar. İranda inanırlar ki, Çillə gecəsi nə qədər çox qarpız yesən, bir o qədər soyuqdan, xəstəlikdən uzaq olarsan.

Çillənin Anlamı:

◊ çillayaq. hacı leylək.
◊ bir tür ipək.
◊ çiqlə ( < çiq. çuq. tuq). bağlanıb çəkən, çəkilən kiriş. yay kirişində, kamanda, ox gəzi keçən yerə sarılan ipəyə deyilir. həlqənin çevrsinə sarılmış nə, ip, sap. - yay çilləsi: yay kirişi.- çillə qurt. ipək böcəği. - yarım çillə: suni ipək. - çillə yavuq: ipək şal. - çillə qurt: ipək böcəği. - sav çillə: doğal ipək.
________________________________________
çilə. ( < çiqlə: düğun). ( < çilqə < çiqəl. kipit. çiqit. çipit. kipit.) < (çiq: qapalı. düğün).
◊ < çiqlə (< çiq). ağrı. dərd. incik.
◊ düğün. yoğun. qalın. tavıl. tapıl. güc. qaldırı. zor.
◊ zəhmət. əziyyət. məşəqqət.
◊ çiqlə. bükük. əğri. kəci. qıyşıq.
◊ çiğlə. çəkin. çəkinmə.
◊ qaraqış.
◊ büklüm. yuvar. yumar. yumaq. təkərlək. qanqal. - iplik çiləsi.
◊ yay, kaman kirişi. yaya gərilən, çəkilib dartılan ip, qayış. - çilə çəkmək: çox sıxıntı çəkmək. - çilə çıxarmaq: çiləyə girmək. çilə doldurmaq. nərsiyə dözüb, çağı sürəsin tamamlamağa çalışmaq, bitirməsin bəkləmək. - çilədən çıxarmaq: aşırı dərcədə sınırlanmaq. - çiləsi bitmək: sıxıntılı günləri bitmək. - çiləyə girmək: sıxıntı dövrü başlamaq. - dərvişlər, çillə tutanlar üçün yalnız, qırağ, yan oda: çilöy. çiqev. çilləxana. qurna çilə, çiğlə odası. hücrə.

Türkcədə “YAY” Kaman anlamındadır. “Çillə” də Zeh anlamındanır. ( kamanın zehi) və zehi kamana qoyan yer də deyilir Tir “Ox” atan yer. (Ox u da ki bilirsiz)

Şübhəsiz “Çillə” dediğimiz “Climax” ilə bir kökdən gəliblər.

Ədiblərin kəsinliklə farscada təşdidin olunmamasını inkar etmələrini də unudmayaq.

Bir də deyir “lean” ki dayanmaq anlamda dır da bu akkdən gəlir. Indi bildiz nədən “Çillə”də oxun yayda oturan yeri anlamı var?

Bu filin bir başqa şəkili də var : “çiləmək” ( su səpmək zərbə ilə).

Türkcədə daha artıq örnəklərə baxın ( artıq bilgi əldə etmək için) Türkcədə sözcük systemi dəyişmədən qalrı:

Bizim son çərşənbə, bayramdan qabax. Oğuz Od bayramı. (( lütfən siz də öz dəblərinizi yazın ki bunu topluyub yayaq ))

2011-09-16T22:20:00.002+03:00

bunu çoxdan yazmışdım indi paylaşıram :::

Bizim son çərşənbələrdə olan gələnəklərimiz....

Od yandırmaq, üstündən atlamaq. (( atıl batıl çərşənbə , bəxtim açıl çərşənbə ))
Şal sallamaq. (( bacalardan evin içinə şallarını atırdılar içəri, o evdə o şala yumurta, pul, ... nə varsa və adamına görə nə gərəkirsə bağlayıb dama atardılar ki şal sallayan alsın. ))
Pilov pişirirlər (( lap əziz yemək Pilavıdı, o günün bayramdan daha çox dəyərli olduğundan o gün ən yaxşı yeməği pişirərmişlər )) (( hindi-pilav, balıq-pilav, ... ))
Qırmızı Yumurta (( qırmızı soğan qabığını yumurtayla birlikdə suda qəynədirlər, qırmızı olur. Ya samanda qaynadırlar sarı olur. Ancaq qırmızı soğanı olmayan sarıya boyardı. ))
Ayna tutmaq. (( aydınlıqdı, evin qapısını döyüb ayna tutana o ev sahabı evdən ona töhfə verərdi. ))
iynə suya atmaq. (( su içinə bir kasa qoyub iynəyi ona atardılar, içinə düşərdiysə diləkləri qəbul olarmış. ))
oğlan əvi qız evinə töhfə olaraq Qoçu, Qoyunu boyayıb göndərirlərdi. Bu qalır oğlanın mal varlığına. Bir tabaq şirni belə ola bilərdi.
Iki kişi çıxardılar bu gün, üz gözlərini boyayıb, oynardılar. Davar dərisi, keçi dərisi geyinib birisi çalar, birisi oynardı. Onlar qapı qapı dolanıb paylarını istərdilər.
Bir oxumağı da varıdı bir qısmı yadımda.... (( kösəm bir oyun eylər, keçini qoyun eylər ))
Bular ancaq yas tutan evlərə getməzdilər.
Mənim Ədəm (( böyük babam, Babamın Atası )) kəndin kətxodası olduğundan onlara çox gələrdilər.

ancaq görünür bu il mən buların heçbirini görmüyəcəm. Olsun. Mən 30uma bayramsız, girəcəm. Od bayramı da il bayramı da . 30-un bayramı olmazımış !!!!!

S-V-T

2011-09-16T22:18:00.001+03:00

Qaldığın yerin pəncərəsi dənizə baxır, suyu mas mavi dalqaları ürəyin döyüntüsün dinləndirən mavi dəniz.
Kıyısında adamlar cüt-cüt tək-tək dolanmaqda. Dənizdən əsən yel saçlarını tavlandırır. Üzlərinə vırır. Günəşin ışığı soyuq havana narin ısıntı yansıdır canlarına.
Aşağıda kıyıda hamı doğanın keyfini sürür.
Gedənmisən! Neçə addım atsanordasan ancaq getməyə məcalın yoxdur!
Həftə içi diyəx şavaxdan çalışırsan axşam səkiz-dokuza gən. Yorgun argın gəlirsən cik düşürsən. Biraz ayilənlə sevdiklərinlə skyplaşırsan!!! Sora da aramasalar iş çıxdı-sorun var diyə üç-dörd saat yatırsan.
Özün aldatırsan ki olsun həftə sonu iki gün yatassan, dəniz qırağında hamı kimin dolanacaqsan... həftə sonu gəlir çatır. Ama tam yarı yuxu yarı oyaq olduğunda telefon çalır.
Dur emergency çıxdı. Şap-ba-şap başlırsan işləməğı. Bir gün getdi. Gecə onbirdə qurtulursan. Balaca başın yastığa atmışsan ki genə zırrazırr aranırsan. Dur genə sorun var. Di gəl boylum. Yorgunluğun çıxmadan bu da ona əklənir. Genə şap-ba-şam işlə axşamagən.
Sora genə cik düş yatağa. Səhəri şavaxtan genə başlanır işlər. Gecə oldu. dokuz da dönürsən. Gözlərin yuxusuzluqdan qıp-qırmızı, ama qorxursan gözüm yumasan genə aranasan.
Qaçmaq istiyirəm. Bir iki həftə heç bir elektonik systemi olmayan yerə. Dəniz, bağ, dağ, çöl, göl, qar, şır-şır, ... sərin yel əsə saçlarımı dağıda. Güəş vura üzümə. Quşların səsi, suyun səsi, güllərin . bağların, islanan toprağın iysi burnumu oxşaya.
Özümü tafşıram axar çayın, mavi dənizin, ayaz gölün sularına.
Ama olan iş kimin deyil.................

Sənə Nə

2011-09-16T22:17:00.004+03:00

Mənim böyük babam ki babam ona ATA deyərdi kəndlərinin kəndxüdasıydı
Hamı da onu sevərdi. Ürəyi hamıya yanan biriydi, hamıya yardım eliyənimiş ( mən görmədim onu L) babam hələ oxuldaykən bu dünyadan göçmüşdü.
O zamanlarda hər kəndin bir mallası varıdı. Əmimin toyunda ( mənim tək bir əmim var – var deyəbilsəm , deməğə belə utanıram. nəysə ) Kəndlərinin gənclərı gedib toya çalqıçı gətirmişdilər, oxuyurdular çalırdılar və şənli bit toy qurmuşlar. İrindin mallası da bu şənliği eşidər eşitməz, yerində diş durmayıb tələsik özünü yetirmiş oraya və hay-küy salıb ki şalıb oynamağı yığışdırmalısız. Günahdı... və belə sözlər.
Böyuk babam tez gəlib qapıda dayanıb , əllərini qapının iki tərəfinə qoyub mallanın yolunu kəsib ona belə demiş: “ qoy çıx get, qoy gənclər şənlənsin. obiri dünyada mən cənnətə girəndə sən elə belə gəl dur qapısında deginən bu girənməz çün belə bir suç işləyib “ . malla da qayıdıb kəsilə kəsilə, xıncı düşmüş getmişdi....

Aşağıdakı Şiir Vəci dəndir, onu oxuyanda Böyük babam yadıma düşdü. J o hikayəni də bu Şiri də sizinlə paylaşmaq istədim.

Zahida! Mən çəkirəm bar-i mələmət, sənə nə
Könlüm istir eliyəm saqiyə minnət, sənə nə

Sən əyər sahibi e'cazu kərəmsən, mənə nə
Mən günəhkaram əyər talibi zillət, sənə nə

Mənə nə məbədu mehrabda keçər ovqatın
Qılmışam meyxana küncündə sükünət, sənə nə

Ağzını bağla, yemə içmə, oruc tut, mənə nə
Mən əyər olmamışam əhl-i qinaət, sənə nə

Gecə gündüz başını tapta yerə, hey dur otur
Deyəlim əhl-i təzahurli ibadət, sənə nə

Sən hər il məkkəyə get yüz dəfə ihram bağla
Iftixarımdı mənim xəlqimə xidmət, sənə nə

Altı dang bağ-i cənan huriy-o ğelman da sənin
Razıyam hər nə yazıb anlıma qismət, sənə nə

Sən ged öz fikrinə qal, məndə bilim öz əməlim
Davər allahdır əyər ruz-i qiyamət, sənə nə

Zındığam badəpərəstəm, yaradan yaxşı bilir
Axı ey zahiri xoş, batini zülmət, sənə nə

(vəci)ni qoysala gər qəbrinə, sən onda danış
Mən əyər talib-i küfrəm ya diyanət sənə nə

“Vəci əllah Rəməzani”

Unudulmaya, dəyişilmiyən Adlar bizim yerlərdə

2011-09-16T22:17:00.002+03:00

Bu dəfə yurdumuza gedişimdə adlar məni maraqlandırdı, hər bir balaca yerə ad qoymuşlar, axar şayın üstündə belə bir çox adlar qoyulub, neçə neçə bulaqlar varımş. Mən də sizinlə İrindimizdə işlədilən bu adları paylaşıram. Şükür bu adlar heç bir yerdə səbt olmamadıqlarına görə dəyişməmişlər. yanı kimsənin əli çatmıyıb dəyişsin!!!

İrindin və onun çəvrəsində olan yerlərin adları:

Qərəxac, Ağ bulaq, Qara bulaq, Danalı, Mərgənler , Evoğlu,
Qırmızı qışlaq, Köşk saray, Qərə qoyun, Qərə zəmi, Sofu, Yola gəldi, Qızıl dağ, Beyen çölu, Qərəcə feyzula, Qərə ziyaəddın, Qəreyni, Çaldıran, Qərə kılsə, Tikmə, Düz Ağıl, Yamçı, Kələcar

İrindin içindən keçən çay, Sarı Su dur. Ki Türkyə dağlarından aşıb daşır İrində. Bu Çayın keçdiği yerlərə “Sarı su basar” deyilir. (Makunun “zengimar basarı”, Qereziyadının “çay basarı” kimin)
Sarı Suyun hər buruğunun da özünə bir adı vardır:
Sarı göl, Cilli göl, Dəllək boğan, Uzun göl, Şır-Şır, Böyük Şır-Şır, Çölmek, Sarı bənd, Məş Salman adası

Sarı suya axan arxlar da vardır yolunda. Onlara də hər birinə bir ad var:

Kök arxı, Kənd arxı, Üst arx, Kötanavar, Su tökülen, Söyütdü , Qan içən, Ölənlər arxı
Gilli bulaq, Ecot təpəsi , Donquz təpəsi , Bey doğmuş, Armıtlı, Tikəparça, Gümüş bucağı, Sazın başı Çardaxlı çömçe qaşıq, dəvə yatır, Gamıs, Qərə mil, Qara zağa, Böyük zağa, kiçik zağa, Artın bağı , Batlaqlıq pətək, Bağı alı kendi, Dam-Dam mac , Dəmin qabağı, Delik daş kelbenezer bulağı su tökülen,

Umarım siz də mənim kimi sevinərsiz….
http://www.facebook.com/media/set/?set=a.1981608454298.135043.1065780425

http://www.facebook.com/media/set/?set=a.1981546092739.135041.1065780425

bu iki albomda İrinddən və balaca da Daş Makıdan :)

*****************************************************************
Arx : İçinden su akıtmak için toprağı kazarak yapılan açık oluk, arık
Çay: dereden büyük, ırmaktan küçük akarsu
Irmaq: Çoğunlukla denize dökülen, özellikle genişliği ve taşıdığı su niceliği bakımından en büyük akarsu, nehir
Göl: Oluşması genellikle tektonik, volkanik vb. olaylara bağlı olan, toprakla çevrili, derin ve geniş, tuzlu veya tuzsuz durgun su örtüsü
Deniz: Yerkabuğunun çukur kesimlerini dolduran, bağlı olduğu anadenize göre daha az derin, karasal sahanlıkları daha yaygın ve karaların etkisine çokça açık tuzlu su alanları.
Derya: anadeniz, Denizden daha derin su kütlesi
Basar : bir zadın etkisi altında qalmaq.

Su Basar : suyun Etkisi altında qalan yerlərə deyilir. Bizim yerlərdə hər çayın çevrəsindəki yerlərə o çayın adı arxasından basar deyib o yerləri adlandırırlar.

Dərin yatıb Heş oyanmasam

2011-09-16T22:14:00.002+03:00

Qaranlıq, çəmli, sonu bilinməyən bir yolda addımlıram. Dalıma dönüb baxanmıram, qabağım görünməzdir. Sağ solda nə olur bilmirəm düm düz gözlərim dörd açıq tələsik addımlıyıram. Bəlki qaranlıqlar qurtulacaq yerə yetirəbilim diyə.
Gecə quşu səsi, yelin ağaclara yarpaqlara toxunması, qayaların qorxulu görkəmi, ...
Bu arada ürəyim də durmadan içimdə sağa sola təpik atır, sanki deşib çıxmaq istiyir bunca illik yaslandığı yerdən.
Haraya getdiğimi belə bilmirəm, yolda nə var umrumda degil. Nə olacaq? Bilmirəm.
Bilmək də daha istəmirəm. Düşünməkdən yoruldum. Nə olur olsun mən hızımı kəsmədən gedirəm. Ya daşa qayaya güpsüyüb çarpacam ya da ... nə boyda düşüdüm bir “ya da”-ya yanıt tapmadım.
Arada bir yolda tanış səslər yaxınlaşır, deyib gülürəm bu qorxulu yolu unudum diyə, ama səslər çəkilincə genə görüntü odur ki vardı.
Bir an bir damla düşür üzümə oxşuyur yanağımı sərinlədir ama o da qalıcı deyil. Bir can verir gedir gəldiği yerə. Gedir başqa yanaqları oxşamağa, yollarında bir can əsintisi olmağa.
əl qol atıram, arada oynayaraq, oxuyaraq, uçan quşlarla danışaraq gedirəm ama olar da bir var bir yox.
Yanı yol o qorxulu, kədərli, qaranlıq, ... arada üzərindən geçən ya da yol boyu neçə addım yanımca gələn gözəl şeylər olur azacıq olsa belə, dürtüb qoymur düşəm ilərlədir.
Deyirəm gözəl allahım niyə gözəlliklər damazlıq olurlar?
Ürəyim çarpır ama heş gözəl bir çarpıntı kimin deyil. Içimdə bir zad qurcalayır, beynimdə düşüncələr dönür dolaşır, çöşüdür, uyuşdurur,kırıxladır,canımı sıxır və dərin bir dənizin dibinə çəkir.
Üzmək bilmirəm, əl qolum kırıxlıyıb çabalıyanmıram, üstümdə olan suyun ağırlığı da bir yandan. Nəfəs çəkmək də get gedə zorlaşır.
Boğazımda düyümlər də boğaz yolunu kəsib ağızdan da nəfəs alanmıram.
Get gedə gözlərim də yoğunlaşır, kilpiklərim ağırlaşır, dərin uzun bir yuxuyagirsəm.
Heç oyanmasam

Birinci on il...

2011-09-16T22:07:00.000+03:00

3üncü 10 ilə doğru, (belə deyincə çox da üzün sürəc nəzərə gəlmir ancaq ömürdü fışıltıyla geçir gedir...) istiyirəm 2 on illiq yaşamımı gözümün önünə gətirəm. Nələr keçdi o çağlarda ...
Birinci 10 il :
Bir kənddə doğuldum, siz deyin Rend mən deyim İrind. O zamanlar babam əsgəridi. Hərdən ki evə gəlirmiş mən ən başda uzaqda oturub səssizcə diqqətlə baxarmışam. Yavaş yavaş donum açıldıqca başlarmışam şuluqluğu oynamağı. Babam deyir onda ən sevdiğim oyun babamla buydu ki oturardım yanında, qıçlarımı uzaldardım babama sarı, deyərdim, “Baba, Baba Cobu” :p
Babam da ayağımın baş barmağımı tutub, oynadıb deyərmiş: Cobuları var Cobuları var , elmiranın, elmiranın ... bu da bətər mənim xoşuma gedərdi.
Kəndimizdə evimizin həyətindən balaca bir arx geçirdi, həyəti yarıya bölüb bir duvar altından keçib bir daha böyük çaya tökülürdü. (sarı su) o arxın geçdiği dəlikdən bizim ördəklərlə balaları geçib gələrdilər, mən də olardan öyrənərək o dəlikdən geçib çay qırağına gedirdim :)
ən eski yadımda qalan yaddaş o çağdan və heş unutmadığım və babamın dediğinə görə 1 yaşımdaydım onda buydu ki, bir gün nənəmin gözlüğünü almışdım əlimə oyuyurdum. Babam mənə deyirdi Elmira o səndən yekədi, onu qoy yerə yıxılacaqsan :), mən də ki sözə baxan :D əlimdən ötürmürdüm. “ kor tutduğun buraxmaz” da
bizim ev iki qatıdı, ikinci qatdaydıq alt qat mutfağıdı. Gözlük əlimdə qaçdım pillələrə sarı. Özümü saxlıyanmadım helləndim aşağıya. Merata qalmış bir yekə qərə əğrəb deməli pillələrin altında məni gözlürmüş. Mən düşər düşməz əlimi sancdı. əlim acışmaxəmin uşaqaləmi ağzıma götürürkən merat ikinci həmləni də dilimə etdi düşdü. Mamam məni düşməğimə dalımca qaçmışdı ancaq əğrəb o yetirincə işini görmüşdü. Ama mamam başmaq tayıyla onu öldürdü. Məni aldı qucağına mənim ağlamağıma o da ağlamağı tutmuşdu. Tez mamamla, nənəmlə, Leylan əmməm (babamın əmməsi), məni avındırmağa çalışdılar və əlimə dilimə hey qatıq sürürdülər :)... bunu 1 yaşımda yaşamışdım, hər anı yadımda ancaq babam inanmır 1 yaşımdan necə belə gözəl ayrıntılı yadımda olduğunu :), Leylan əmməm elə o ilisi bu dünyadan köçdü. Allah bağışlasın.
Nənəmin bir gizəmli böyük Sandığı varıydı, kimsə onun özündən başqa açmazdı onu. Mən onu qurcalamağı çox sevərdim. Bizim kəndimizdə bir cürə ot çıxardı ki üstündə lap balaca dənələr olardı ona bizovşa deyirdiq. Bizovşanın tibbi xasiyəti də varıdı ancaq nəyəgörə mən bilmirəm! Çox az tapılırdı, və çox narın olduğuna görə də dənələr gərək bir çox otunu yığıb sıyırardın ki bir şişə dolsun. (çaxır :p şişələrinə doldururdu), onu bərk bərk qapağını bağlıyıb qoyardı sandığına. Mən bizovşanı çox sevirdim. O sandığı göz göz eliyib necə olur olsun açıb oğurlardım Nənəmin bizovşalarını :) Nənəm üzülürdü ancaq heşşş mənə herslənmirdi. əmimin uşaqları o işi görsəylərdi dayağını da bətər yeyirdilər ancaq Elmira eləsəydi ona söz yoxudu :P onlara çox tapılan çədənə yetirirdi, mənə özü də arada yavaşca bizovşa verirdi.
Ilk çərxi olan kəndimizdə mənidim. Qızlar oğlanlar yalvarardılar minmək için, offf mən də ki verən bəşər deyildim :)))) . minərdim sürərdim düşərdilər dalımca boylum mən də kefinən gülərdim. :D
Mənim babamın bir əmməsi daha varıdı, Xanım ana deyirdiq ona. Çox gözəl ürəyi saf və mənim kimin çılqın birisiydi :) mənə deyirlər ona çəkmişəm jenetikdə. Xanım anam gözəl nağıllar deyərdi bizə ki hamısından çox mən “Sarı İnəki” sevirdim. Nənəmin və Xanım anamın saçları həmişə hənalı, qırmızı və bellərinəgənidi. Xaım anamın iki sözünü heş unudmaram:
birsi özü qoşduğu iki beytidi tehrandan dönüşündə demişdi: “Arpaya cov dedilər, Buğdaya gəndim .... Darıya ad qoydular, mən qoydum gəldim”
birsi də buydu “ bir oğlan gedir tehrana iki ay qalır dönür, kətdə yol gedəndə yerdəki mal po...unu görsədərək deyir: in qupbə qupbə ha çiye? – biri dönür deyir: Ay bala olar elə sənin öz sı..dığın qalaxlardılar da”.....
Mamamın doğduğu kənd də Qalacıqdır. Makının o biri başında, Beş-gözdən sonra. Anam(mamaın maması) gilin həyəti çox gözəldir, böyük bağlı bir həyət, içində yekə balkonlu bir ev. Ki hər zaman balkonu döşüyüb orada oturarıq. Ortasında bir o zamanlar yekəəə indiysə xırdacana görünən bir havız varıdı. Mənlə xala qızlarım orda çimərdiq , oynardıq, bir şap-ba-şap salardıq ki gəl gör.
Evin dalındakı dağlara dırmaşardıq, soyuq sulu dağdan çıxan bulağı, Dam-Dam-macaya gedib əylənərdiq. Oğurunca Xanın İmarətinin həyətinə girərdik :D xırdalıqda etmədiğim yaramazlıq yoxudu. Ama heç birisi kimsənin canını acıtmırdı əksinə hamı sevirdi :)
Ağa babamın o həyətdə əkdiği bir yekə cəviz ağacı varıydı. O cəvizlərin yaşıl olduğları zaman mənim işim oları yığıb soyub əl qolumu qap qara eləməğidi sonrası da utanırdım eşiyə çıxam.
5 yaşımda olanda Makıya daşındık. Gözəl bir ev düzəltmişdi orda babam. Yekə bir ev, dalda və qabağında həyət. ( dal həyət , qabağ həyət deyirdik) dal həyətimiz bir bağ kiminidi. Doluydu çeşidli Güllər, ağclarla və çoxlu kərdi əkmişdik. Per-pencər, kavər, şividdən tut ta çilək və qırmızı badımcana.
Onda Riza dadaşım da 3 yaşındaydı və Ata dadaşım da Makıda doğuldu. Yanı içimizdə xırda qardaşım şəhərlidi biz kətdiyik :p Rizadan 2 yaş və atadan 5 yaş yekəyəm . mənim canımdan çox sevdiğim iki ay parçası, gözəl, ağıllı, yaraşıqlı, sevgili qardaşlarım.
Sarı tabloda, Məəlim küçəsində, 100 numaralı gözəl evimiz. Oranı yenidən alıb özümüzün etməğini elə çox istiyirəm ki. O evdə yaşadığım bütün anılar, sevincləriylə(milyonlarca), üzüntüləriylə(barmaq sayısında) unudulmayacaq boyda sevimlidirlər.
Altı yaşımdan oxula getdim. Ana oxulun birinci sınıfından qabax bir il də ona hazırlaşaq diyə bir sınıf qoymuşdular. Orda oynuyub, oxuyub bala bala farsca sözləri öyrənirdik!
Birinci gün oxula getdiğim günü gözəl xatırlayıram. Mantov-məğnə geyib bir balaca qırmızı,üzərində qərə çizgili çantayla, babamla getdik. Orda oxul həyətində mənim kimi ilk gün gələnlər varıdı ki başlamışdılar zırımpanı və ağlayırdılar. Babam gördü mən onları görüncə gözlrim dolmağa başlayır dedi: onların dədə anaları məəllim deyil, bilmirlər oxul necə yaxşı yerdi :) ona görə qorxub ağılıyırlar. Sənin həm maman həm mən məəllimik üstəlik sən qorxaq deyilsən. Mən də bunu eşidib şişələnib onlara gülümsəyərək qatıldım sınıfıma :)
Evimizdə biz heş bir zaman doğduğumdan Farsca danışdırılmadıq, ay ləhcəsi olacaq, ay hamı güləcək diyə bir cahil düşüncəsi evimizdə yoxudu. Belə bir zadı da heş yaşamadıq. Oxulda dərslərimizdə də həp birinciydik.
Oh oh yaramazlıqlarımdan deyim :), bir gün oxulda aşılamağa gələcəklərdi (vaksən vırmağa) o gün mən o biri sınıfda aşılamağı başlayınca bala bala çərtib oxuldan qaçdım, :) bizim oxula yapışıb bir orta oxul varıdı ki xalamın qızı orada oxuyurdu. Onu tapdım qucağına girdim ancaq o məni aldatıb yenidən qaytarıb və iynəni vırıncayadək orda qaldı.
Bir gün də babam məni xəstəanaya götürmüşdü orda doktor iynəni görsədincə mən iki ayağım varıdı iki dənə də alıb, tu-dabana qaçdım. Babam da arxamca qaçır ki məni tuta.
Ancaq xiyabanın ortasında məni tutabildi. Və iynədən sora mənə yeməli şeylər alacaq diyə başımı səriyib doktora götürdü və o iynəni mənə vırdılar ......
Bir gün də oxulda genə hamıya mən daha güclü və qorxmaz olduğumu görsədəcəm diyə oxulun üst həyətinin nərdələri üstünə çıxıb orda yol gedirdim ki məni Nazim görüb qulağımdan yapışıb Səf başı hamıya rəzil etdi :))) ancaq sınıfımın birincisi olduğumdan dolayı kötəy yemədim, mamamı da çağırmadılar :p
Kuçəmizdə ən sevdiğim oyunlar, qızlarla ip oynamaq, ya oğlanlı qızlı; qavala qaşdı, hülü qəyda, oğru-polis(çərxlərimizlə), 7daş, 3daş, Qəcəmə daş, şobə-şobə(gizlənmac), ... oyunlarıydı.
Mamamla babamın gözündən iraq o biri küçəyəgən sürürdüm dönürdüm :p oğlanları səriməği, dalıma salmağı və olarla alay eləməği çox sevirdim ! 9-10 yaşlarımda məndən bir neçə yaş böyük qız yoldaşlarımın dediğinə görə neçə oğlan uşağı məni sevirdilər(uşaqca), ən çox oları iş üstünə qoymağı sevirdim . uşaqlıqdan ac aparıb susuz gətirməği öyrəndim. Çox yaxşı yadımda 2sinin məndən xoşlanmağına sinir olurdum. Gəbərtə bilsəydim gəbərdərdim. Biri çox tənbəlidi ona görə. Biri də özünü prof bilirdi və mənim də dərsim bütün qızlardan yaxşı olduğuna görə xoşu gəlir sanırdım ona görə. O biriləri də keyiflə əzilib süzülüb alayedib sora gülürdüm.
Hələ bir ara 8 yaşımda ki daha oxulda siz 8 yaşdan təklif yaşına girirsiz namaz oxumalısız dedikləri zaman zorla çadra tikdirib çadralandım da.... offf necə də çadralanmaq. ən sevdiğim iş çadra örtəndə balaca tühlərimi eşiyə qoyub süzülməğidi.
Mamam o zaman mənə rəh-bə-rəh paltarlar sarafonlar, buluzlar ətəklər tikdirərdi geydirərdi. Hər gün bir paltarla eşiyə çıxardım. Çadralı-çadrasız :)
Yaz və yayları hər həftə sonu kəndimizə gedib orda işlərdiq yerlərimizdə. Çağlamaq çağı çağardıq, dərməq çağı da yığıb dadlı dadlı yeyərdiq.
Həyətimizdəki ağaclara kuçəmizdəki uşaqlar sırıx çəkərdilər. Bağıdan da həm qonşulara həm oxulda öyrətmənlərimizə yığıb verərdik.
Yazda makı-türkyə sınırında Dəmir təpəyə (Ağrı dağlarının ətəyində iran tərəfində bir dağ) gedib, ordan Uşqun, Murtcalıq, Lalə, Qardaş qanı, Donbalan, Boğa tikanı, Cöbələk, Çoban kipriyi, ... (dağ pencərləri) yığardıq.
Mənim 10 ilim beləsinə keçdi :)

Riza, Ata ve Men
Demir Tepe, Daş makının Dağı, dalımızda görünen de Ağrı dağıdır
men balaca olanda :)

bu bir yorqunun sevdasıdı

2011-09-16T22:05:00.002+03:00

Bilirsiz ürəyim nə istiyir?
Kağızlarım, Kitablarımdan bir ikisi, məşxətlərim , rəhli boyalarım, rəhli midadlarım, rəh-bə-rəh cöhərlərim, rəsim dəftərim bax bir də laptopumu alım yanıma, atım maşına gedim gözəl bir çimənliğə. göyərəntili bir yerə, yanında suyu (istər dəniz, istər şır-şır, istər arz ya çay olsun) , ağacları (bir dənə söyüd ağacı olsa yetər mənə ) ola.
Kimsə olmadan, bir mən bir quşlar, bir də bulutlar, su və göyərəntilər, bir də söyüd ağacının yarpaqlarını dallarını oynadan gözəl, sərin bir yel əsintisi ola.
Səhəri şavaxtan, axşama ...
hərdən rəsim çəkəm,
hərdən kitab oxuyam,
hərdən xət yazam,
hərdən music dinliyəm,
hərdən quşlara qoşuub onlarla oxuyam,
hərdən kəpənəklərə qoşuub onlarla oynuyam,
suya girəm sərinliyəm,
günəşə baxıb günəşlənəm,
axşam da çadır qurub ,ya da yerə, göy çəmənlərə sərələnib çəmli sərin havada göydə ulduzlarla gecə mahnısın oxuyaraq dərin xəyallara dalacam deməq istiyirəm, ama qorxaram :P
ona görə lap belə axşama doğru günəş sağollaşanda, mən də bala bala yır yığış eliyib Ayı salamlayıb, ulduzlarla evə dönəm.
........
Yorulmuşam ha öz aramızdı bu bir yorqunun sevdasıd

Heç suç işləmədən suçlanıb, ürəyinizdə bir sağalmayan yara düşdü mü?

2011-09-16T22:03:00.002+03:00

Edit

Heç suç işləmədən suçlanıb, ürəyinizdə bri sağalmayan yara düşdü mü?

by Elmira Yarpız Yarpağı on Monday, August 15, 2011 at 3:22pm

Heç suç işləmədən suçlanıb, ürəyinizdə bri sağalmayan yara düşdü mü?
Bağışlayabildiniz mi?
Bağışlayıb ancaq omuzlarınızda oturan, ağırlıq salan, yalandan hörülən zəncirlərin yükü qalxdı mı?
Qalxar deyirlə
Döz unudular deyirlər
Sən üzülmə, üzülən suçu işliyən olsun deyirlər
Ama suçlu suçunu anlamaz ki, beləsinədi
Dözürsən
Özünü sevindirəcək eski uşaqsıl dünyana qapdırırsan
Deyirsən, gülürsən
Nəşələnirsən
Gəzirsən, tozursan
Oxursan, oynursan

Ancaq biraz susduğunda...
boğazında düyümlənən o yığılmış acıyı udqunmağa çalışırsan
Göz yaşların axmadan olmur axı, udqunanmırsan
O yaranın ağzı hər açıldığında canına sancı salır
saymamazlıqdan gəlirsən
görməməzliqdən gəlirsən
uşaqlığına dönüb uçursan,
genə özün olursan.
bir quş oxumasıyla,
bir yel əsintisiylə
bir damla sərinliğiylə
ağacların yarpaqların oynaya oynaya yerə gəlməsiylə
söyüd ağacıdın dallarının tavlanmasıyla
bulağdan çıxan suyun pokquldamasıyla
axar çayların daşlarla savaşıyla
ulduzların göz vırmasıyla
ayın gülümsəməsiylə
günün şaqqamasında bulutların oynaqlamasıyla
sulanmış torpağın qoxusuyla...
hamıya sevgi saçarak, gülümsəmənlə
unudursan ürəyində açılmış damla damla qan axıdan yaranı
ama o hər an səni öz yadına salmağa ordadır
bir dikilməz yara,
düzəlməz
sağalmaz
sazalmaz
acımasız...

siz neçə hampasınız?

2011-09-16T22:02:00.001+03:00

Bir neçə adam arası çeşidli düşüncə olursa və bu düşüncələr bir birləriylə çelişkinsə , onda adamlar her birisi öz düşüncəsini düzgün bilirsə bundan da geri çəkilib altdan almırsa və hit-nit mən diyəndir deyirsə, bildiğini dədəsinə də vermiyə, onda bu adamlar hərəsi bir “Hampadır” deyirlər.
Bir kitlədə, budur ki var, mən diyən düzdü. Dala da oturmam. Mən diyən olacaq! Mən nə desəm o düzdü. Mənim düşüncəm ən doğru düşüncədir, deyənlər çox olsa əyər. Bu toplumda hammı 1 Hampadır deyilir. Yarım Hampa yoxdur.
Indi bu Hampa hardan gəlir? “bunu babamdan soruşub 2009 da yazmışdım ancaq görürəm ki bu günlər də bu bir daha da deyilsə pis deyil” :)
____________________

Hər kəndin öz çəvrəsində özünə görə əkin için yerləri(torpağları) var. Bu yerlər bir zamanlar Xanların əlindəydi. Ancaq “İslahat-i Ərzi” çıxanda o yerləri kəndlilər arasında bölüşdülər.
Bu bölüşmə bütün kəndlilərə eşit olaraq olmadı. Güclü ayilələrə daha çox yer və gücü az olanlara da nə boyda gücü var olduğuna dayanaraq bölündü.
O zamanlar yerləri Tıraxturdan yox, Öküzlə sürürmüşlər. Öküz də bahalı bir heyvandır onun alıb saxlaması, saxlamağının üstündən gələnlər azıdı.
Ona görə ayilələrin gücü onların saxlayabildiqləri Öküz sayısına bağlıymış.

iki(2) Öküzü olan ayiləyə 1 Hampa yer verilirdi.
Bir(1) Öküzü olan ayiləyə yarım Hampa yer verilirdi.
iki ayilə birləşib bir öküzləri olsaydı onların hər birinə bir Dırnaq yer verilirdi.

Indi bu Hampa nə boydaymış onu deyim sizə:

Hər bir Hampa = 40 Somar elirmiş.
Hər Somar = 4 min m^2 = bu kənddən kəndə çeşidli sayılar da oolabilər.
Hər Dırnaq = bir Hampanın dört də biri ( ¼ Hampa )

O kəndin içində bir Hampa olan adamlar daha güclü olmalarına görə, sözləri də geçərliydi. Zor da diyə bilərdilər. Ona görə bir yerdə hamı istəsə öz sözünü diyə, və dediğini dədəsinə də vermiyə, harda qala obirilərə, deyilir burda hamı Bir Hampadır, yarım hampa yoxdur.

Umarım bu bilgidən yararlanmış olasız!
Indi siz bir Hampasınız ya yarım hampaya da yenərsiz? (hələ dırnaq istəmədik olasız o boyda da alçaq gönüllülüq çox olar, pozar adamın dəngəsini :) )

Biz deyirik “Damdan, Dama” ... Siz deyirsiz “fə dəm dəmə”...

2011-09-09T10:45:00.002+03:00

Deyirəm Dil hər zadı andırır. Hər zadı aydınlatır, hər zadın anlamıdır, anasıdır, çırasıdır(çırağıdır).
Deyirlər elmira biz özgür olaq sora dilə yapışarıq! Deyirəm dilə yapışmasan özgür olanmazsan!

Sənin dilin əlindən ala ala, dil qolunu qıraraq, içinə başqa dillər qataraq , hər zadını əlindən alıblar.
Geri qaytarmaq istəyirsənsə kökdən başla....
Dilini tanıdıqca... (bu elə 3 gramer , 4 sözlə qurtulmur, onun kökü var, tarixi var, mitolojisi var, quruluşu var, dalları var, ... ) “ÖZ” kökünü, kimliğini ... daha güclü olduğunu daha eski olduğunu daha gözəl olduğunu, daha bilimsəl olduğunu gördükcə kim səni tutar özgürlüqdən!!!

yanı bunu görmürsüz dili ala ala kölələşdiriblər? Asimiləliq nə deməq? Özünü itrməq! Budağını tanımayan dayanacaq tapanmayanın yeni dayacanaq axtarması deməqdir.
Dilimizi ala ala kor eliyiblər, sora qabağımıza özlərininkini atıblar onun yerinə... KOR TUTDUĞUN BURAXMAZ...
Yerlərimizin adlarını dəyişdikcə, türkcədən uzaqlaşdırdıqca onun tarixini kökünü də dəyişdirdilər.
Adlarını farslaşdırdıqca onun hardan nə çağdan olduğunu itirdirtdilər bizə.
əlimizə ərəbdən aldıqları ŞİİRi verib başımıza taptalıyanda -sizin dil eski olsa bə niyə neçə il qabağagən şiiriniz yoxdu onlar farscaydı- dediklərində mal mal üzlərinə baxmaq yerinə qabağında durub diyəcəksən ədə sə əyər ərəbdən qabağagən heş belə yazıların yoxdursa mənim minlərcə il qabağdan qoşuqlarım var bayatıları, qoşmaları, geraylıları, aşıq sözləri ...
farsca , türkcə-farsca-arabca, arabca Şiir yazarlarımız nə boyda da onlardan bətər qaçıblarsa, yanlış qaçıblar! Onlara qaçmaqdandırsa özlərinə yürüməqləri gərəkirdi!
Saygı yerində, ancaq yanlışdan dərs almaq gərəkir. Oturub da genə ona baş verməq düz deyil.
Fars 2500 illiq bir millətsə bizim Oğuz xanın çağından söz ediləndə 5000 ildən danışılır!

**************************************************************************************

Dannamaq yetər. indi deyəcəksiz elə sən də yanlız danlıyırsan! :) neyniyim , ürəyim yanır qandıranmıram da.

**************************************************************************************
Mehran Baharlıya ilişirlər Degi guruhuna görə! ((hələ başqa qonuları tartışmıram,Dil mənə daha önəmlidir!)). Oğlum, qızım bizdən bu Dili ala ala eşşək eliyib miniblər!
Dilinə dal çıxarsan onda hər zadı, torpağını da geri alıb qaytarabilərsən! Onların qorxusu da budur.
Urmu glünü necə qurutdular?!
Urmunun dilini ala ala, adamları ÖZlərinə duyarsızlaşdırdıqca oldu bu iş. Kökünün qurudulmasını görənməyəcəq günə saldılar.
Mehran adsız biridir? Kimliksiz biridir? Ona görə bəyənmirsiz? Ya onun boyda yazanmırsız diyə?
Kimliği doğru öz kimliği olan millətçi nə boyda var? Sayısını buyurun? Bunu danlamıram. Nədən gizlin olmaq gərəktiğini bilirik.
Ancaq ona sataşmaqdan da əlinizə bir zad geçmiyəcək, daha da zünüzdən zaqlaşdırmağa nədən olacaq. Niyə? Mehrana görə deyil...--onu sevənmirsinizsə başqa Bilgili, bilici, doğru dil bilimi olanlardan yararlanın. (mən tanıyanlar Nasir Mənzuri bəy, Ersan Erel bey kiminləri. Başqaları da varsa dalına düşün tanıyın öyrənin bizə də deyin, bunlar mənim Öyrətmənlərim, dallarına düşüb hər zama yeni zadlar öyrənmək istədiğim Pirlərim siz deməli!)—Niyəni unutmadan dönüm niyəyə :) :

Sataşırsan ona qarşı dura dura, dil qabağında durmağa bərkirsən! elə bu qatmaqarışıq, Naxırçı çörəyi kimin hər evdən nə olduğu bilinməyən zadları dilinə qatsan ona da pis-pis savınıb özünə dil bilsən, bundan daha pis günə qalacaqsan!
Dili arınmaq, yeri olduqca (bizim dildə yeri çox dur dili öyrəndiqcə onun əsnəkliğini, bilimsəlliğini, quruluşunu gördükcə anlayacaqsız) öz sözcüklərimizi –ister eskiden işlenenler, ister yeni qurulanlar- yerləşdirməq onu zənginləşdirəcəq, onu gücləndirəcəq,... bununda öz geçmişini də anlıyacaqsan, kökünü də, kimliğini də,... ondadır ki kimsəyə kləliği də özünə yedirdənmiyəcəqsən. Özgürlüğünü də alacaqsan!

Görəsən bunu anlamaq o boyda çətindir?

**********************************************************************************************

Vallah danlamaq yetdi mənə də, yeni tanıdığım , bundan sonra ondan da çox bilgilər əldə etməğə çalışacağım çox dəyərli sayın “Ersan Eril” bəydən çox ad danışıqımda... balaca aldığım bilgilər məni çoxlu sevindirdi, yenidən həyəcanlandırdı.
Durun onları sizinlə də paylaşım. Mən bir yeni zad öyrənincə paylaşmasam, partlıyaram :P
Bilə bilirsiniz də, ancaq qoyun mən də deyim da! Bilməyənlər olsa bilsin, bilənlərə də yenidən bildirilsin.

Bizim canımızdan çox sevdiğimiz, (nədənsə...! ) Təybizli qəydəşlərimiz. Deyəndə Təybiz gülürük... pis-pis də gəlib TƏBRİZ deyib zümüzü daha bilgili görsədirik.
Balam yanlışımış.
Tərbiz Düzüdür. Bundan sonra mən də TƏRBİZ yazacam hər yerdə. Bunu URMU kimin yazmağını hamıya alışdırıb düzünü yerləşdirməliyik.
Nədəni hardan gəldiğini Sayın Ersan beyden ayrıntılı soruşub yazaram.
Mənim canımdan Çox sevdiğim bir başqa yer də MAKI dır. Daş Makı... mən Bakı ya gedəndə bətər qanım qaynamışdı oraya. Indi bilirəm niyə.
Bakı – Makının Qardaşıymış.
Bakı ( Dağ üstü ) , Makı (Dağ arası) anlamındadır. ... – düz anlamışsamsa eskidə Magı, Bagı olaraq bu adlar Divane Loğat Türk də geçiblər.
Bu fars bijlərinin tez mah ku, bad kube anlam vermələri yanlış. Zırıllamışlar!
Yerlərimizin lap eski və öz adlarını tapıb yazaq. Başardıqca yazılarımızda türkcə sözcükləri işlədəq.
Ərəb alfabesini buraxaq!!! O bizə yaramır.
Latin alfabesiylə yazaq!
Deməyin millətə çətindi siz allah!

Indi daha əmcək əməndən, pəpə yeyənəgən hamı latin alfabesini bilir. ( ən azı İngiliz alfabesini hammmmmııı bilir ). Yox deməyin vallah beş barmaq gələr! Məni qoca çağımda çığırtmayın, özünüzü dövdürməyin!

**********************************************************************************************

Bilgi yığın, əliniz çatan hər yerdən, hər kimdən.
Paylaşaq, yayaq, bilgilənib bilgiləndirəq.
Özgürlüğün istəyi millətdə bununla oyanacaq. Məndən demək.

Bu günlük məndən bu boyda, bondan sonrasını da görək boylum necə olur!

yazının adı yoxdur hələlik

2011-02-16T14:10:00.000+02:00

Quru bir soyuq hər yeri bürüyüb. Eşiyə çıxmasan belə için sızıldıyır.

Qara deyil , boz la qara arası , açıqdan tutgun rəngdə olan bulutlar göy üzünü tutub. Araberə göyün göz qamaşdıran gözəl mavisi də buludlar arasında olan balaca bacalardan görünür.

Göyə ucalmış tikintilər arasında duru dəniz görüntüsü gözə dəyir. Suları dalgalandıran gəmi keçişi hərdən bir dənizin durgunluğunu pozur. Sallana sallana keçirlər maraqlanan gözlərimizin qabağından. O gəmilərin birində olmaq istərdim. Hara getdiği önəmli degil. Ancaq bir mən olasım gəlir, bir ucu dibi bilinməyən dəniz bir də gəmi.

Özündən başqası olmayan yerdə savaş da olmaz, doğal istəklərinin basdırılmasına, yasaqlanmasına qarşı qanlar töküləcək savaşlar olmayacaq.

Dolaşıq ilişgilər , qarışıq siyasətlər, yalanlar içində çabalayıb doğruları azacıq olsa da eşiyə çıxartmağa dirənişlərdə çətinliğə yanlızlığa düşməyəcəğin yer kimsələr olmayan yerdir.

Yoxsa görüncə səssizliğə dayananmır adam. Səsin çıxartmayıb dişlərin güclə qıcıyacağında da öz omuzlarına ağır yük daşımağı sağlayırsan. Istər istəməz bu qarmaşanın bir parçası olursan.

Bulutlar arasındakı arada bir açılıb bağlanan bacalardan günəş saçır bir ısıntı canına keçir sonra gəldiği kimin çıxır gedir.

Yanlız yeli, suyu, günəşi, ... doğanın gözəl yönlərini düşünürkən hər bir sıxıntıdan uzaqlaşırsan. için bom-boş olur. Beynini qurcalayan heç bir zad yoxdur. duru suların səssiz dərinliğinə dalırsan.

Bu yuxu kimin halından çıxmaq belə istəmirsən. Çıxacağınla stresli dunyada addımlamağın ürək qıjıltısı çıkməğin, üçünən beşin hesabını getməğin bir olacaq.

Yanlızlığın gözl yönü də var inanın. Yanlızlığın acısını belə yanlızlığında gedərəbilərsən. Yetər hər hansı bir zadı yaradacaq yetənəyin olsun. Bir balaca rəsimdən tut balaca bir oyuncaq, süs, ... ta böyük hər hansı bir sevdiğin zada.

Pencərədən genə bir salxım günəş girdi içəriyə. Bulutlar getməkdədirlər. Daha ara berə açılıb bağlanan bacalar genişləşib. Bultlar ağarıb. Panbığ pambığ güyün mavisini oxşayırlar.

o pambığsı bulutların üstündə yatacağın gəlir. Daha dərinlərə dalmaq için.

Ağ, pambığ, göy, mavi dən yazırkən gözüm narincylə yoğun sarı, ortasında bir balaca yaşıl çöplü, parlayan bir portağala sataşdı. J bətər göz vırır. J

Kəsim hamınızla paylaşım .

Buyurun canınıza sinsin.

Iş diyəsən yaşdı ...!

2011-01-23T03:44:00.000+02:00

Iş diyəsən yaşdı ...!

Finlandiyadaykən, dünyanın 4 bucağından adamlarla tanışdım. Onlarla bir ara ethniclər, dillər , dil ayilələri və bunların bağlantısına görə danışığımız oldu. Nəysə sözüm o danışığı yazmaq deyil.
Dün language family diyə internetdə araştırırdım. Birdə google search də images ə vırdım bu qonuyla ilgili.
Gözlərim təpəmə çıxdı.!
Bir neçə ay öncə, Ankara universitəsində Türkology oxuyan bir öyrənciylə danışdığımda bir zadı dedi ki onda qulağıma çox yeni və ilginc gəldi.
Dedi ki bax Türk dilini, və Türkü İranda əzilməğini dünya gözləri görə görə səi çıxmamasının nədəni, mediyanın və gücün indo-europian lər əlində olmağa görədir. O dedi ki europiənlərin asiyada güclü bir toplumları yoxudu. Hindlilər ki heç nələri yoxdur və kötü durumdalar və düzəlişləri də fil oğlu fələy işidir. Bir qalır bu farslar ki özlərini olardan bilirlər. Və çox önəmli bir yerdədir. Ayrıca resourcları da var. Nəft kimin. əlləşdirib onların tarixini yalanlar yapışdıraraq güclü bir geçmiş dönəm yaratdılar, həm də beləsi asiyada özlərinə güc yaratmağa başladılar.
Bu arada doğaldır ki nlar yıxılmasın diyə heç bir zaman Türklərdən yana olmazlar.
Türklər arasında ki booşla, Altaic dillilər arasında belə bir birlik yoxdur ki bunun qarşısında bir birlərinin yanında durub ən azı özlərini əzdirmiyələr.
Elə güclü bir mediya ki dunyaya sarılıb. O zaman bu yoldaşın sözləri mənə ilginc ancaq maraqlı gəldi.
Sonralar getdikcə necə doğru olmasını anlamağa başladın.
Demişdim gözlərim təpəmə çıxdı. Indi deyim niyə.
O language family images də gördüğüm şəkillərin 100 də 90 ı indi-europian-in dillərinin ağacıydi. Və onun necə geniş bir alanda və çeşidli dillərdə olduğu görsədir. Hələ bir çoxu da bardıb o daha genişlədib başqa dil bölgələri də xırdaldıb. Elə doğaldıda.... Ölünü öz xoşuna qoysan, sıçar tabutu batırar. Onlarda bu yolda öz xoşlarına buraxılıblar , çapırlar atlarını. Bizdən də dinən yoxdu. Iran-o europian diyə bir dal da gördüm orda. Farsları dilini bu adla tanıtdırı. Armenian də o dillərin yanı lap belə irano europianə yaxın yazılır. kürdcə də irano-europian də yer alır.
Nəysə.
Bilmirəm bəlkə indi Türklər, (hələ Altaic bütünlüğünü demirəm) belə bir dil birliğindən, ürək birliğinə də çabalar var. Ancaq bu olsa da hələ çox mayıfdır.
Orta asiyada Rusyada bölünən Türk devlətlərin adamlarının ortaq dilləri öz dilimiz yox ki, ruscadır.
İran türkləri ki qalıbdar qəndildə. Kimsə də sahab çıxmır. Milləti də çoxu farslaşıb. Azı da çabalır bu batdaqdan çıxarda ancaq gücü o boyda deyil bu başarsa da bu tezlikdə başara.
Türkyə də ki indiki bu devləti heç vercinə degil bu zadlar. Yetiş Atatürk. Deyirəm nə yaxşı ki o çağda bu kişi çıxdı ortaya. Doğurdan kişi kimin bir kişiliği varıdı. Çox da bilincli və bu durumu o sezmişdi.
Bu Arada İsraili hamı söysə də mən alqışlıyıram, ən azı bu dev indo-europian yelinin qabağında, qayatək durdu özünü qorudu heç ki azınlıq olmalarına baxmayaraq gücü də sözü onlarla bir gedir hələ arada qabağa da keçir!
ərəblər də nəft gücüylə də, bu ərəb birliğinə önəm vermələrinə görə də özlərini ayaqda saxlaya biliblər.
Bu arada yetim qalan elə bizlər olduq.
Bizim o taydan Japonlardan tutub, bu biri tayda Finlilərimizə gən bir tərpəniş yoxdur. Hələ bu iki başda güclü Altaic qollarımızdilar. Ortada Türkyə və yeni ayrılmış türk ülkələr də var. Görəsən biz nə zaman google də language family axtaranda bir o boyda Altaic dillər ağacı görəcəyik ki indi-europianlər var!?
Nəysə, görünür İran Türkləri pis yanlızdılar bu savaşda. Nəyuxarıdakı ülkələrdən bir çırağ yanandı nə də Türkyədən. Iş diyəsən yaşdı....

Tanrıdan umut kəsilməz

Oxu bil
http://www.ethnologue.com/ethno_docs/distribution.asp?by=family
Altaic Languages
http://au.encarta.msn.com/encyclopedia_761563293/Altaic_Languages.html

Encyclopedia Article
Find in this article | View printer-friendly page | E-mail
Multimedia

Altaic Languages, family of 65 languages spoken by about 167 million people in around 23 different countries, in a vast area of Eurasia extending from Turkey in the west to the Sea of Okhotsk in the east. It consists of three main subfamilies or groups: Turkic (by far the largest), Mongolic, and Tungus.
Foremost among the Turkic languages is Turkish or Osmanli (Turkey, the Balkans) spoken by about 50 million people in Turkey and surrounding areas. Other Turkic languages include Azerbaijani (Azerbaijan and north-western Iran), Kazakh, Uzbek, Turkmen, and Kyrgyz (Kyrgyzstan), Tatar (Turkey, the Balkans, the former USSR, and China), Uighur (Sinkiang-Uighur Autonomous Region, China), and Yakut (mainly north-eastern Siberia). The Mongolic languages include Buriat (Mongolia, China, Russia), Kalmyk-Oirat (chiefly the Kalmykia autonomous region), and the most widely spoken of the group, Mongolian (Mongolia, Russia, China). Among the Tungus group, Manchu (Dongbei in China) had the greatest number of speakers and was formerly a lingua franca between China and the outside world for over 200 years, but is today practically extinct. Other languages of this group include Evenki (China and the former USSR), and Even (Russia, near the Sea of Okhotsk). The first Altaic linguistic records date from the 8th century ad and there is evidence that a variety of writing systems were used, the first being that of the Turkic peoples.
Altaic languages are generally characterized by an agglutinative type of suffixation, and by vowel harmony (that is, only vowels of the same colouring can occur in the same word); the vowels of the suffixes are altered so that they agree with the colour of the root vowel. Altaic languages lack grammatical gender, articles, and prepositions. They have a rich variety of vowels, but a relatively meagre selection of consonants. Many of these features are shared by Japanese and Korean, which, for this reason among others, are believed by many linguists to be distantly related to the Altaic family. However, the exact origins of these two languages remain unknown. Some scholars group the Altaic languages together with the Uralic languages in a larger Ural-Altaic grouping; recent researchers, however, increasingly believe that too little evidence exists to support such a grouping.
Certain Altaic-speaking peoples are important historically, for example, the nomadic Huns and Mongols, who invaded Europe between the 4th and 13th centuries ad, and the Manchus of the Qing dynasty who ruled China from 1644 to 1912. Turkish has been written with various scripts since the 8th century; the Mongolian script was in use by the 12th century.
Since World War I there have been significant changes in the Altaic languages, brought about primarily by the need for modernization to accommodate political changes and increasing literacy. These changes have been particularly notable in Turkey where an essentially new literary language has been developed, based on the existing national language.
Selected statistical data from Ethnologue: Languages of the World, SIL International.
Altaic
Altaic (66)
         Mongolian (14)
                    Eastern (13)
                             Dagur (1)
                                    Daur [dta] (China)
                             Mongour (5)
                                     Kangjia [kxs] (China)
                                     Tu [mjg] (China)
                                      Bonan [peh] (China)
                                      Dongxiang [sce] (China)
                                      Yugur, East [yuy] (China)
                             Oirat-Khalkha (7)
                                       Khalkha-Buriat (5)
                                       Oirat-Kalmyk-Darkhat (2)
                      Western (1)
                             Mogholi [mhj] (Afghanistan)
         Tungus (12)
                      Northern (4)
                              Even (1)
                                    Even [eve] (Russia (Asia))
                              Evenki (2)
                                       Evenki [evn] (China)
                                        Oroqen [orh] (China)
                              Negidal (1)
                                         Negidal [neg] (Russia (Asia))
                      Southern (8)
                              Southeast (5)
                                         Nanaj (3)
                                         Udihe (2)
                        Southwest (3)
                                         Jurchen [juc] (China)
                                         Manchu [mnc] (China)
                                         Xibe [sjo] (China)
        Turkic (40)
                 Bolgar (1)
                         Chuvash [chv] (Russia (Europe))
                 Eastern (7)
                         Ainu [aib] (China)
                         Chagatai [chg] (Turkmenistan)
                         Ili Turki [ili] (China)
                         Uyghur [uig] (China)
                         Uzbek, Northern [uzn] (Uzbekistan)
                         Uzbek, Southern [uzs] (Afghanistan)
                         Yugur, West [ybe] (China)
                  Northern (8)
                         Altai, Southern [alt] (Russia (Asia))
                         Altai, Northern [atv] (Russia (Asia))
                         Shor [cjs] (Russia (Asia))
                         Dolgan [dlg] (Russia (Asia))
                         Karagas [kim] (Russia (Asia))
                         Khakas [kjh] (Russia (Asia))
                         Yakut [sah] (Russia (Asia))
                         Tuvin [tyv] (Russia (Asia))
                  Southern (12)
                          Azerbaijani (5)
                                   Azerbaijani, South [azb] (Iran)
                                   Azerbaijani, North [azj] (Azerbaijan)
                                   Khalaj, Turkic [klj] (Iran)
                                   Qashqa'i [qxq] (Iran)
                                   Salchuq [slq] (Iran)
                                   Crimean Turkish [crh] (Uzbekistan)
                                   Salar [slr] (China)
                            Turkish (4)
                                    Balkan Gagauz Turkish [bgx] (Turkey (Europe))
                                    Gagauz [gag] (Moldova)
                                    Khorasani Turkish [kmz] (Iran)
                                    Turkish [tur] (Turkey (Asia))
                             Turkmenian (1)
                                     Turkmen [tuk] (Turkmenistan)
               Urum [uum] (Georgia)
               Western (11)
                          Aralo-Caspian (4)
                                     Karakalpak [kaa] (Uzbekistan)
                                     Kazakh [kaz] (Kazakhstan)
                                     Kirghiz [kir] (Kyrgyzstan)
                                     Nogai [nog] (Russia (Europe))
                          Ponto-Caspian (4)
                              Judeo-Crimean Tatar [jct] (Uzbekistan)
                                       Karaim [kdr] (Lithuania)
                                       Karachay-Balkar [krc] (Russia (Europe))
                                       Kumyk [kum] (Russia (Europe))
                           Uralian (3)
                                       Bashkir [bak] (Russia (Europe))
                                       Chulym [clw] (Russia (Asia))
                                        Tatar [tat] (Russia (Europe))

""" mən rəsimləri qoyuram ancaq heç bir yerdə o boyda ki indo-europian i detaylı Dil-ağacını çəkiblər bizimkinə yoxdur. """"

Səs Salma daaaa, qoy yatsınlar..........

2011-01-06T14:44:00.000+02:00

Səs Salma yatanlar oyanar qoy hələ yatsın,

Yatmışları razı deyiləm kimsə oyatsın

Tək tək oyanan varsa da həq dadıma çatsın

Mən salim olum,

cümlə cəhan batsa da batsın

deyibdir, Mirza Əliəkbər Sabir... və necə də gözəl deyib.

Bir kəndə ki girirsən görürsən hamı gözü qıpıqdır, sən də ol gözü qıpığ.

Bunu da dədə babalarımız deyir.

Deyirlər, və də deyirlər, ancaq bu merata qalmış ürək bunu dinləmir axır. Nə gözünü qıpır. Nə də səs salmaqdan, hay-küy eləməqdən durur.

Deyir bəlkə bu dəfə atdığım daş dəydi.

Ancaq atdığı daş da daldan atdığına görə, topuğa dəyir. Onu da sayan yoxdu. Incisə belə mırıldayın, söyüş deyib, yamanlıyıb, hızını çoxaldır və uzaqlaşır.

Özün vurusan o taya, bu taya, olmur ki olmur. Beyinlərinə girmir ki girmir. Bilmirəm o beyin nədən düzəlib. Girsə belə orda itir, bəlkə də əriyir!

Ya da inadına çortalmış beyinlərininin paslarını, paxırlarını qazıb yeniləndirməğin qabağında dirənirlər. Niyə? Axı pası, paxırı qaşımaqın özü acı verir. Incidir. Eee bu sancıyı, ağrıyı hər kəs çəkənməz. Sonu paslardan qurtulmaq olsa belə.

Elə onda öz özüyən dyirsən, mənə nə!!!!

Ancaq bu mənə nə-yin üstündə nə boyda dayanabilərsən. Orası çətindir.

Axı elə o dirəniş sən də də var! Olar da da :)

“Deyir: qaçan da allahı çağırar, qovalıyan da. “

Genə dədə baba sözüdür :)

Elədə buyuraq atımızı surəq. Dişə diş

Görək sonunda unçu mu sıçacaq , dənçi mi.

Bunu da dədə babalar deyiblər.

Yaşasınlar hər zada bir sözləri varımış. Adam sözlərinin bütünün bunlarla da başlayıb, heç bir başqa zad soxmasa da ortasına sonuna gən sözünü deyir, məmməd qulusunun yetirər.

Bu yazıya da deyəq, bu günün saçmalamaları

-------------------------------------------------------------

MİLLƏT NECƏ TARAC OLUR OLSUN, NƏ İŞİM VAR

Millət necə tarac olur olsun, nə işim var?!

Düşmənlərə möhtac olur olsun, nə işim var?!

Qoy mən tox olum, özgələr ilə nədi karim,

Dünyavü cahan ac olur olsun, nə işim var?!

Səs salma, yatanlar ayılar, qoy hələ yatsın,

Yatmışları razı deyiləm kimsə oyatsın,

Tək-tək ayılan varsa da, həq dadıma çatsın,

Mən salim olum, cümlə cahan batsa da batsın,

Millət necə tarac olur olsun, nə işim var?!

Düşmənlərə möhtac olur olsun, nə işim var?!

Salma yadıma söhbəti-tarixi-cahani,

Əyyami-sələfdən demə söz bir də, fılani,

Hal isə gətir meyl eləyim dolmanı, nani,

Müstəqbəli görmək nə gərək, ömrdü fani;

Millət necə tarac olur olsun, nə işim var?!

Düşmənlərə möhtac olur olsun, nə işim var?!

Övladi-vətən qoy hələ avarə dolansın,

Çirkabi-səfalətlə əli, başı bulansın,

Dul övrət isə sailə olsun, oda yansın,

Ancaq mənim avazeyi-şənim ucalansın;

Millət necə tarac olur olsun, nə işim var?!

Düşmənlərə möhtac olur olsun, nə işim var?!

Hər millət edir səfheyi-dünyadə tərəqqi,

Eylər hərə bir mənzilü məvadə tərəqqi,

Yorğan-döşəyimdə düşə gər yadə tərəqqi, --

Biz də edərik aləmi-röyadə tərəqqi;

Millət nесə tarac olur olsun, nə işim var?!

Düşmənlərə möhtac olur olsun, nə işim var?!

Mirza ƏliƏkbər Sabir "Hop-Hop Namə"

Qarsızlamışam

2010-12-28T15:32:00.002+02:00

Bu gün hava bətər tutqundur, lap qar havası. Ancaq qardan xəbər yoxdur.

Qar məndən küsüb sanki!!!

Mən qorxuram bu gedişlə Qutuba da getsəmorda Qarlar yox ola!

O üzdən amandı mənim ayağımı bağlayın, oralara getmiyim!

ən böyük diləyim az qalır, QAR ola .

o qədər dedim “ey güvəndiğim Dağlar, sizə də mi Qar düşdü!” , tanrı məni cəzalandırdı L

bir tətil günü oyanam, qar yağmış ola, dizimə gən qar ola. Kürəyi götürəm evin qapısının ağzının qarlarını qırağa verib çıxam eşiyə.

Doyunca, ya da daha düzü donunca qarlarla oynuyam, qar topu düzəldəm, qar adam, qar quşu, ... əllərim soyuqdan pişincəyə qədər!!!

Hələ pişdiğində dönüb evdə issi sobaya tutanda əlini ki biraz istiliyə elə bir acışsın ki gözlərim yaşlansın J mazoxist deyiləm ancaq Soyuqun, qarın, boranın anlamı budur. Qışın anlamı budur və Doğanın yasası budur.

Hələ o an bir issi çay dəmliyib içəcəksən. Çay soyumadan issi issi dilin yana yana. Çayı udunca için yandıra yandıra.

Uşaqıdım, evimiz daşlı makıdaydı. Onda qışlar doğurdan qışıdı. Bizim həyətin qarını babam yığanda həyətin bir tərəfində qar təpəsi düzəlirdi. Bir Hülü ağac varıdı qabax həyətimizdə. O qalırdı qarların altında. O qarların altında qalan hər nə bayramdan sonra qarlar əriyəndən sonra çıxardılar. Orda quylanan tapılmazıdı.

Mən həyətdə gecə yarısı çıxardım (8 yaşım olardı) eskimu evlərindən düzəldərdim. Qar adamdüzəldərdim... gecə qarlarla oynamaq ,çırağın altında başqa gözəlliği varıdı.

əllərim acışmaya başladığında ancaq çox acışınca daha evə dönərdim.

Qarda oxullar tətil olduğunda küçələrdə(sokaklarda) uşaqlarla qar topu oynardıq. Canasinər vırardıq birbirimizi qar toplarıynan. Kimsədə ağlamağa düşməyincə qaçmazıdı.

Tehrana getdiğimizdə də ilk 1,2 il qar üzü gördük. Ancaq son oldu.

Onda da oxuldan geri dönüşdə bizim evə maşınlar çıxanmazıdılar. Bir üz yuxarı yl varıdı ta dağın ətəyindəydi evimiz. Aşağıdan löhlüyə-löhlüyə çıxardım evimizə. 1 saat çəkərdi ancaq onun kefini heç nəyinən dəyişdirmək olmaz.

Ayağın züvməməsinə görə gərək qar üstündən yol gedərdim. Qar üstündə yol getmək ağır ağır olur. Ayağın altında qarın xırtıllamasını his edirsən və bu səs elə dincəlticidir ki. Ağzından çıxan buğlanmış nəfəs. Üzünə çırpınan soyuq nəmli hava. Qızarmış burun. əlcəklərin geyədiysən acışan üşüyən əllər. Canın qızmırsa qalın qəyyim paltarlarda, titriyən canın.

Çəmli hava. Qarlı yer. Ağapbağım qarlı ağaclar. Qarüstündə ayağ izləri. ...

Qarı özləmişəm mən!!!

Çillə bayramı

2010-12-20T20:33:00.003+02:00

Çillə gecəsi:

Çillənin gələnəkləri:

Çillənin Anlamı:

Türkcədə “YAY” Kaman anlamındadır. “Çillə” də Zeh anlamındanır. ( kamanın zehi) və zehi kamana qoyan yer də deyilir Tir “Ox” atan yer. (Ox u da ki bilirsiz)

Şübhəsiz “Çillə” dediğimiz “Climax” ilə bir kökdən gəliblər.

Ədiblərin kəsinliklə farscada təşdidin olunmamasını inkar etmələrini də unudmayaq.

Bir də deyir “lean” ki dayanmaq anlamda dır da bu akkdən gəlir. Indi bildiz nədən “Çillə”də oxun yayda oturan yeri anlamı var?

Bu filin bir başqa şəkili də var : “çiləmək” ( su səpmək zərbə ilə).

Türkcədə daha artıq örnəklərə baxın ( artıq bilgi əldə etmək için) Türkcədə sözcük systemi dəyişmədən qalrı:

Refranslar:

http://www.turuz.com/sozluk.aspx?dict=arin&q=%C3%A7ill%C9%99

http://www.dgtyb.org/news/46.html

http://www.musavat.com/new/Ya%C5%9Fam/70050-B%C3%96Y%C3%9CK_%C3%87%C4%B0LL%C6%8F,_K%C4%B0%C3%87%C4%B0K_%C3%87%C4%B0LL%C6%8F...

http://yagmur-yagar.blogspot.com/2009/12/cill.html

Taşkənd 1

2010-08-17T10:59:00.000+03:00

Taşkənd

Uçaqda belə həyəcanlıydım... orda nələr görəcəğimdənçox nələr qulağıma dəyəcəyini düşünürdüm. Görəsən dilləri necədir.

Dədə babalar demişkən görünən yerə bələtçi istəməz.Ona görə görə bilinir yerləri şükür allaha gözlərimin ışığı olduğuna görə görəcəkdim.Ancaq eşitdiğim səsləri bilməməğindən şübhəliydim.

Uçaq 1 də oraya çatmaıydı ancaq gecikmə olduğunagörə saat 3 də yetişdi. Çatdığından sonrada saat yarım orda çantaları bəklədi. Hələ o heç bir də ki orda girişdəyanınızda neçə var soruşurdular. Bunu gərək yazardıq ki çıxanda gətirdiğimizpuldan çox çıxartmış olmuyaq ülkədən!

Qarandırıqda çox bir şey görənmədim ancaq elə oqarandırıqda yorgunluğu unutmuş gözlərimi bərəltmişdim hər yerə hər kəsəbaxırdım və doğrusu pis olsa da qulaqlarımı cilləmişdim ki görəm nələr və necədanışılır.

Çox bir zan anşıtmasam da o səslərdən ancaq hərdəntanış sözlər də eşidirdim qulağıma olardəyəndə bətər sevinirdim. Hələ də uşaq kimin anlıyanda biri nə deyir çoooxsevinirəm :)

Burada qulağınıza dəyən səslər ya Ruscadır ya Özbəkcə...yazılar çoxu hələ də cyril alfabesiylə yazılır. Zıkqına-zıkqına o cyrilleri deoxuyurdum ancaq rusca olunca anlamırdım. Herden də zıkqınaraq oxuyunca görürdümtürkcədir. Latincə də yazılar görünür. Özbəklərdən sorduğumda niyə hələ rusalfabeti işlədirsiz deyirdilər çoxdandı deyilib latin rəsmi alfabet dir ancaq hələalışmayıblar və gördüğünüz kimin devlət də yazıları xiyabanlardan yığışdrmayıb.

Burda çoxlu rus da yaşıyırlar. Okraynalı, Rus və... buraya neçə nəsil öncə köçüblər və ana dədələri də burda doğub. Onlar yerliruslar olublar.

Burda kimsə özünü rus ya farslara bağlamır. Mənimirandan olduğumu biləndə ilk gard bağlayan kimin olurlar. :) bizim dildəsizin kəlmələrdən biraz var deyirlər ancaq bizim dil türkcədir həm çoxlu kəlmələrhəm grammer...

Belə qabaxdan gələnlik etməkləri və belə bir sözdeməklərini xoşlayıram. Onlara mən də türəm. Iran türkü və iranın da hər biryerində türklər yaşıyırlar çoxunluq olaraq diyəndə bətər sevinirlər.

Necə gözəl duygudur birini uzaqlarda öz kökündənsoyundan bilmək və onunla anlaşmaq. Özbəkcə danışanda mən çətinliqlə də olsaancaq anşıdırdım və anlamağa çalışırdım.

Bu getdikcə daha qolaylaşır. Və eşitdiklərimianşıdıb anlamını da ayırda bilirəm daha.

Əmir Timur Meydanında onun heykəlinin yanında əkizsalmaq için bir balaca oğlandan istədim. Ona dedim ki mənim əkizimi salarsan? Oda başını hə olaraq tavladı əlimdən kameranı aldı.

Basacağı düyməni görsətdim dedim buna bas.... dedimənə kop basım (möhkəm basmaq)? Dedim həyə J bir balaca uşaqla orda anlaşa bildiğimə görə buheç də yekələrlə də çətin olmaz.

Hotelimin qabağında bir tablo var, Ucell inreklamıdır. Ordaki olan yazını oxuyub anladım.... durun sizə də yazım :

Yanada ko'prog'ini kuting

Ucell dan 3G texnologiyasi

Siz qayerda bo'lsangiz- internet ham o'sha yerda!

3G hududi doimo kenqaymogda

-----------------------------------

yene de çoxluğunu gözleyin (expect more ....)

Ucell den 3G teknolojısı....

siz həryerdə olsanız-internet de o yerdə!3G alanı dayima yanınızda(where ever you are, internet is also there!)(3G coverage always is beside you.)

bunu bir özbek qızına beləanladım dedim qız şaşırdı... dedi mənbelə özbəkcəni bu boyda bilmirəm.:p 3 həftə mənə özbəkcəni öyrənməğəyetər dedi :))

Office də millət rusca birbiriylə danışır ancaqolara mən istirəm özbəkcə öyrənəm rusca yox mənimlə özbəkcə danışmağabaşladılar. Görəndə də ki başa düşmürəmingilizcə anlamını deyirlər.

Hələ burada Ruslara oxşayan ancaq Tatar kökənlilərvardır. Olar daha öz dillərini çox bilmirlər. Ya Rusca yada özbəkcə bilirlər. Ancaqolarla danışanda (mən də ki zorla türkcə danışdırıram hamını :P ) ortaq kəlmələribaşa düşəndə bətər ilgilənirlər. Birisinə Turkic dillərini diyəndə və Altaicdilləri elə ilgiləndi ki görürəm daha Tatar türkcəsiylə Özbəklə mənimdanışdığım Az. Türkcəsini hey qarşılaşdırır. Və anlamağa çalışır. :p

Deyim sizə Özbək ləhcəsiylə eşitdiğiniz ya oxuduğuzhər hansı türkcə kəlməni anlamaqda çətinlik çəkməzsiz. (mən çəkmədim ənazından)... bu türkyəlilər için daha çətindir! Biz ortada oluğumuza görəgörünür daha qolayca iki tərəfi də anlayırıq. Istər doğu türklərin ləhcəsiolsun istər batı türklrin ləhcəsi.

Taşkəndə gəlsəz gözə dəyən zadlardan biri şəhərin təmizliği,xiyabanların genişliği, adamların çox isti qanlı olmaqları, və əski kültürləmodern kültürün bir biriylə çox gözəl anlaşıb yan yana yaşamağıdır.

Şəhər çox moder gözükür, adamların geyimi modernancaq elə həmin şəhərdə əski milli paltarları giyənlər də var! O paltarlarınyenilənmişi modernlənmişini giyənlər də var. Bunu qızlarda və qadınlarda dahaçox görə bilərsiz.

Şəhərin içində sokaklarda yeni binalar da vardır, kərpişlibinalar da vardır və yeni düzəlmiş palçıqla gəjxaçlanan binalar da! ( birresturan varıdı, onu palçıq kərpişlə düzəldib sonra gəjxaç yerinə də bizim İrinddəolan əski evlər kimin duvarına suvaq çəkiblər... Suvaq yazda özəl qırmızıyuyulmrpaqla samanın qarışımıdır). Oranı bətər sevdim... dil yaxınlığı yanındabelə zadları da görəndə, ədə elə bular özümüzdəndilər içimdən keçir.

Buranın yeməklərindən çox deyənmərəm axı yediğimmodern yeməklər olub bilirsiz da yağlı yeməq işim deyil. Onsuz da buraya gələndən çöçəlmişəm :(

Bir dəfə bir Rus işdaşım məni və bir azərbaycanlıişdaşımı yeməğə və şəhəri gəzməyə götürdü. Onda bir zibilli pilav yedik J içindəçeşir, kişmiş, noxud, lubiya, ... varıdı. Çox yağlıydı ancaq yeməliydi. Biraz daşirinidi.

Buranın bətər təmişk və xar tutu var. Bir də bir özəlAyran: "Kefir". Rəngi sarımtıl , biraz ğəliz və çox içməli bir Ayrandır. Kefirimən Türkyədə və İranda da içdim ancaq bu başqaydı, oların boyası da ağıdı bubiraz sarımtılıdı. Eliyə bilsəm alıb özümlə türkyəyə aparacam.

Özbəklərin çox sevdiği Əmir Timurun bir böyükmeydanda heykəli və onun yanında Muzesi var. O Muzede Özbekistanda böyük Türkimpiraturisinin keçmiş şahları və hakimlərinin rəsimləri və əl yazıları ozamanların pulları və başqa əşyaları da vardır.

Hamısından əkiz saldım paylaşabiləcəğimboydasınıhamıyla paylaşacam.

Özbəkistan gəzişim hələ 10 gün daha sürəcək və bu gəzişdənsizlərə genə də yazacam.... görüşmək üzərə

bələnçi qoysam lap gəncə qumarbazlarına oxşayıram :)))))))))) bu papağı almayı düşünürəm :D

tələsik gəziş

2010-08-02T11:56:00.005+03:00

Bu gün qardaşımın gəzdiyi yerlərin şəkillərini gördüm. Amrikada. Doğrusu o çay rəsimləri, şırşır rəsimləri məni götürdü apardı kəndlərimizə.
Kəndlərimiz dedim :) axı mən iki kənddən sayılıram. Baba kəndim İrind, ana Kəndim Qalacıq.
Irind makının girişində, qalacıqsa makının çıxışında.
Biri birindən gözəl. İrindin ərik bağları, şır şırları, babam deməli (hac seydalı sı), cilli bulağı, subasarı, sarı suyu, su dəyirmanları, göy narın turş almaları, dağ pencərləri, buğda-yonca-badımcan-...yerləri, davar sürüləri, hac leyləkləri, bax lap belə çalağanları :D
Qalacığın, dam dam macası, sərdar imarəti, zəngimarı, cəvizləri, ...
Dedim Hacseydalı... ora haradı və nədir soruşsaz! Ya da soruşmasaz da mən genə üzümə salıb deyim :P ilin hər çağında orda sərin yel əsən bir yerdir dağda. Oraya millət yayın istisindən gedib gözəl gözəl yellənib sərinləyib gələrdilər.
Bizim kəndin su dəyirmanlarından daha öncədə demişdim. Indi o 15 yekə su dəyirmanından yanlız 5-6sı qalır olara da sahab çıxan yoxdur. :( o zamanlar irindli öz buğdasını özü ütərmiş o dəyirmanlarda. Başqa kəndlərdən də istər türk kəndləri istər kürdlər gəlib orda ütərmişlər buğdalarını.
O dəyirmanları ayarı varımış o aya r yanlış set olsaydı , buğda iri ya da çox toz olmuş halda dəyirmandan çıxardı. Yarma kimin ya toz kimin.
Bizim bir məsəlimiz var, birindən adamın acığı tutanda deyirlər: cin deyir bir daş altdan bir daş üstdən qoyum əzim tərəfi.
Bu da əl dəyirmanlarından gəlir. Bilirsiz əl dəyirmanı da iki daşdan oluşturulur. Bir daş altda olur. Biri də üstdə ki o üstdə olanın bir dəliyi var ki ordan buğdanı az az tökürlər içinə. Bir dəliyi də balaca olur ki oraya bir ağac dalı keçidirlər əl için. Onu tutub daşı alt daşın üstündə dolandırırlar. Buğdalar bununla öyütülür.
Gələn gəzişimdə bu dəyirmanların əkizlərini salıb paylaşaram.
Görüna amrikadan irində gediş oldu bu gün. Gəzib dolanmaqdan doymuram ancaq hər haraya gedib görürəm genədə dönüşdə canım irindi qalacığı gözəl daş makını istiyir.
Doğurdan irindin fərhad eyvanını demədim. Bir dağ döşündə bir mağara kimin yer var. Ancaq dərinliği mağara kimin deyil. Sanki biri oranı dağın döşündə deşib daşları salıb yerə belə bir yer düzəlib. Oraya bizim tərəfdə fərhad eyvanı deyirlər. Yazıq fərhad qazıb qazıb ama şirinə çatmadan əli üzülüb bu dunyadan.
Yeni işimə burda başladığım için hələ uzun izin alanmıram, bir il dözməliyəm. Sonra bir 2 həftəliq izin alıb dönəcəm vətənə:) gözəl gözəl oraları gəzib, doya doya havasını çəkəcəm içimə.
Hələ bu dolanmaq Lalələrin çıxma zamanı olursa, dəmir təpəyə gedib sərələnəcəm çəmin içində lalələrin içinə. Gözlərimi tikəcəm ağrı dağlarının qarlı bulutlu başlarına neçə saat dincəlib fərahlanıb düşəcəm yola.
Dəmir təpənin üstündə yazda (yay yoxaaaaaaa , axı türkyədə yaya yaz deyilir) bu güllər var: Lalə(sarı, qırmızı), qurd qulağı, Qardaş qanı. Pencərlərindən də: Çaşır, çeşidli cöbələklər, dombalan, murtcalıq ........... ağzım sulandı :P
... da çox sayıqlamadan qurtarım bu qarqatışıq gəzişi :)

Yeni zəfərlərlə açılır səhər,
Mahnılar yüksəlir burdan hər yana.
Dövləti, varıyla gözəl kəndimiz,
Şan-şöhrət gətirir Azərbaycana.
Şöhrəti, şanı var
Kəndimizin,
Gözəl dövranı var
Kəndimizin.
Bizim dağlar kimi uca dağ hanı?
Gümüş şəlalələr köksündə çağlar.
Ətriylə məst edir çöllər insanı,
Görənlər bu yerə könlünü bağlar.
Kəndin zinətidir meyvəli bağlar,
Məhsullu tarlalar, geniş düzənlər.
Ceyranlı dərələr, sərin bulaqlar,
Tarlada səhəri açan gözəllər.

Sağ qalınnnnnnnnnnnnnnnn

gözəl elimin gözəlliklərindən

2010-07-18T13:45:00.002+03:00

Bizi yaşadacaq, dim diri saxlayacaq, kökümüzü yenidən suvarıb canlandırıb, yaşartacaq, türkün özəl dilini yaşadacaq olan bizim gözəl musiqimiz və onun haqqını gözəl verən oxuyanlarımız, çalanlarımız olacaqlar.
Səhərdən dal ba dal Məsud Əmirsepehrə qulaq asıram, arada Vədud, Lutfiyar, Bulbul, Rəşid, Cavid, Ozanımız Araz, şəmistan, Tunzalə, Xatirə, Nəzakət, şövkət,... elə Youtube da nə gəlir qabağa qulaq asmaqla keçidirəm zamanı.
Pəncərələri açmışam, yellənirəm həm də buları dinliyirəm. Arada da səsimi (eşitmiyən kefin olsun) atıram başıma onlarla oxuyuram.
Necə də gözəldir elimizin mahnıları,səsləri, avaları, avazları, ağızları, Bayatıları, nağılları, dəbləri, oynamaqları, rəqsləri, .......
Bunların sahabı biziq, onlara haqqını verənlərin əlindən öpürəm.
Ingilis bir qılınc nağılını oyandan buyana çəvirir, dal verir, abartır,...min oyun başına gətirir nağıldan nağıl qoşur onu böyüdür dunyaya ingilis ələmi olaraq onu üstün görsədən kimin tanıtdırır.
Bizim o qılıncdan minlərcə kəskin qılınclarımız olaraq... onları belə yaşatmamağa haqqımız yoxdur. Onları biz də yaşadıb böyüdüb özümüzün kim olduğumuzu dunyaya da olmasa baxın elə öz millətimizə görsətməliyiq.
Kim nə düşüncədə olur olsun, kim nəyəinanır inansın, hansı yellərlə əris əssin, ancaq bunları (mahnılarımızı, bayatılarımızı,nağıllarımızı, dəblərimizi,...) hammı sevir.
Dilimizin bu günəcən dim dik ayaqda qalması, və heç bir əsintidən necə güclü olur olsun əyilməməsi və başı dik dup duru su kimin axıb daşıb daşları döyə döyə bizə çatması və hələ də araz kimin axar qalması və bu axıma davam etməsi bunların üzündən olubdur.
Bizim yurdumuzun gözəəliyinə gözllik qatan bu miraslarımız bizə gəlib çatması boynumuza atalarımdan yetişmə bir borc qoydurur, onu olar kimin cap canlı saxlayıb bizdən sonralara yönləndirməsi.
Bir Kitab oxumuşdum, Roots (köklər, iranda Rişeha diyə yayınlanan ) Alex hilinin kitabı. Bir Afriqalı bərdə, Amrikaya qulluqa aparılan bir qara, orda asimilə olan qaralarnan düşüb olar kimin unutmadı kökünü. Dilini uşaqlarının qulağına pıçıldayaraq, onu bir dəb salaraq sinə dən sinəyə yönləndirdi və neçə 100 il ondan sonra Alex hili ona yetirmiş neçə kəlmənin üzündən kökünü araştırıb, tarixi söküb, qaranlıqdan aydına çıxardıb o qara dədəsinin mirasına kökünə sahab çıxdı.
Hamıya o kitanı önərirəm.
Nəysə bunların hamısı Məsudun Vətənimdi mahnısının dalısıca gəldi dal ba dal. Fuzulinin şiiri sanıram bu mahnı sözləri....

Pənbeyi-daği-cünun içrə nihandır bədənim,
Diri olduqca libasım budur, ölsəm, kəfənim.

Canı canan diləmiş, verməmək olmaz, ey dil!
Nə niza eyləyəlim, ol nə sənindir, nə mənim.

Daş dələr ahim oxu, şəhdi-ləbin şövqindən,
Nola zənbur evinə bənzəsə beytülhəzənim.

Tövqi-zənciri-cünun daireyi-dövlətdir,
Nə rəva kim, məni ondan çıxara zəfi-tənim.

Eşq sərgəştəsiyəm, seyli-sirişk içrə yerim,
Bir hübabəm ki, həvadən doludur pirəhənim.

Bülbüli-qəmzədəyəm, bağü bəharım sənsən,
Dəhənü qəddü rüxün, qönçəvü sərvü səmənim.

Edəmən tərk Füzuli, səri-kuyin yarın,
Vətənimdir, vətənimdir, vətənimdir, vətənim!

Sağ qalın tüm dildaşlarım
4 mordad Məsudun, barış gurupunun konserini unudmayın, mənim də yerimi Doldurun :)

Məsud Əmir Sepehr Vətənimdir mahnısı

2010-07-18T12:20:00.001+03:00

Barış Konserti Tehranda olacaq və orda deyiləmmmmmmm

hammı mənim yerimə getsin... mən olsaydım kəllə üstə gedərdim heç neçə nəfəri də tutub qolundan aparardım

buna getmiyənin ömrünün yarısı ki heç hammısı heçə gedib...

ərike iraniyanı titretmelisiniz... yerindən dingildəsin.

orda onunla səs səsə verin oxuyun

vallah bu musiqinin keyfini yaşamaq ömrün üstünə gətirər!!!!!!!!!!!!!!!!!!

4 Mordad Erike İranianı doldurun.... mənim yerimi də doldurun :P
orda olmuya omuya mən kefim dıngıl vırır qulaq asanda

vallah orda olsaydım, Qara aslanıma minib, bu gözəl mahnıları qoyub səsini sonuna gən açıb , pıncərəni açıq qoyub, tüm tehranı aslanımla alt üst eliyib bu keyfi hammıya yaşadardım Konsert gününə gən bir karnaval olardım.

Məsud Əmir Sepehr،Yalvara-Yalvara mahnısı

2010-07-18T12:19:00.000+03:00

Məsud Əmir Sepehr,insanfda yaxşı şeydir mahnısı

2010-07-18T12:18:00.000+03:00

Məsud Əmir Sepehr,Sən gəlməz oldun mahnısı

2010-07-18T12:15:00.000+03:00

Səndən mənə yar olmaz mahnısı

2010-07-18T12:14:00.000+03:00

pəncərədən baxaraq

2010-07-16T11:33:00.003+03:00

Həftənin son günüdür, ofisdə 3-5 kişi gəlib. Sanıram indi olar da öz ürəklərində gəlməyənlərə paxıllıqları tutub. Oturublar evdə sağ ayaqlarını salıblar sol ayaqlarının üstünə dirsəkləniblər balışa arada bir emaillərinin refreshini basırlar görələr gələn gedən xəbər varmı.
Çoxlu yağışlardan sonra bu həftə günəşli ancaq gözəl bir yel əsintisiylə keçdi. ( birisi lütfən mənə desin geçdi düzdü ya keçdi ----- yorumlara baxın ).
Ancaq genə buludlar göydə görünməyə başladılar. Yavaş yavaş da mehribanlaşırlar biribiriləriylə. Bala bala ağ buludlar yapışır qaralırlar.
Hava da isti (isti ya issi ? ---- yorumlara baxın ) olmağa başlayıb nemə gündü. Belə issiləşməq yağış olacaq deməkdir.
Göydəki buludlar ürəkləri dolanda, yığışırlar bir yerə, hammısı birdə ürəklərini boşaldırlar. Gözəl paylaşımdır. Adamlar ancaq belə paylaşmırlar. Hərə girir öz bucağına yavaş yavaş içdən başlayır yanlızcasına ağlamağı.
Ancaq bu buludların ağlaşmağı və havanın bu issisini sərinlətmələri, hələ yağışdan sonra topraqların yaş dəymiş qoxusu (qoxusu ---- iyi və qoxu bunların fərqi nədir? ---- yorumlara baxın) adama bətər xoş gəlir.
Bu yağış Narından yağsa onun damlalarının üzündə buraxdığı sərin toxunmaq (dokunuş) izi adamın içinə girib gözəl bir titrəyişlə yenidən toxunduğu cellulları canlandır.
indi bunu yazaraq birdən birə bir il öncə bu havanı geçmiş ofisimdən də yaşadığımı xatırladım. Ancaq onda pəncərədən eşiyə baxanda başqa bir görüntü varədə! Bir başı qarlı uca vuqarlı dağ, yollar, yollarda bitməyən maşınlar, evlər, ... indiysə görünən bir mavi dənizdir, buludlar arasından günəşin ışığı dəyəndə dəniz üzündə yaslanan damlaların parlayışı, arada bir bir gəminin sallana sallana geçişi, qağayı (martı türkyədə --- qağayı bizim dilimizdə ---- yorumlara baxın ) dedikləri dəniz su quşlarının göydə uçuşu,... həm də modern dunyanın armağanı olan göyə ərən binalar, yolda arada bir geçən maşınlar,...
yalan demiyiblər atalarımız, adam dediğin qanadsız bir quşdur. Bu gün burada, yarın allah bilir harada.
Görəsən o biri il belə bir ortamda, pəncərə dalından nələr görəcəm ?
Gedib bu havada dolansammı? Bir kitab əlimə alıb gəmidə oturub otaya bitaya geçə geçə dənizin keyfini sürərək kitab oxusammı? Boyalarımı bir kağazı alıb adalardan birinə gedib gözəlcə bir rəssamlıq həsrəti gedirsəmmi?
Adam uları düşünəndə içi beyni elə bir toxtayır ki. Heç başqa bir qurcalayan zadlar istəsən də gəlmir daha ağlına. Gözlərin gözəllikləri görür sezir içinə çəkir........
Yaşamaq bu deməkmiş

Avava çala çala

2010-06-27T12:23:00.003+03:00

Türk dillər arasında, və ya dil gəlişməsi əsnasında səslərin bir birinə çəvirilməsini görürük.
Çoxlu dönəmlərdə bu çəviriliş bir çox nədəndən bəzi bölgələrdə üz veribdir.
Hətta görürük bu dəyişmək bir yerlərdə olub, o birilərdə olmayıb ya da başqa türlü dəyişibdir.
Bu üzdən çeşidli Türk ləhcələri düzəlib.
Bunları araştırıb hər dönəmin dəyişiklərini gözə alırkən o dönəmdəki dəyişikliklər dildə də kültürdə də və ya hər hangi bir yöndə izah oluna bilir.
Indicəsinə çoxlu yanlışlıqla başqa dillərə mənsub olan çoxlu sözcüklərin gərçədə türkcə olduqları da üzə çıxır. Bu sözcüklər dəyişikliklərdə başqa dilə geçib yenidən bizim dildə o dəyişik halıyla girdiğinə görə üstündə araştırma olmadığına görə və kökü aranmadığına görə türkcə sayılmayırlar. Hətta bizim dilin əleyhinə belə işlədinilirlər. (türkcədə çoxlu farsca işlədinilir gibi sözlər!!!)
Ona görə az çox bunların hər kəsin bilməği gərəkir. Profesiyonlca dilçi olmaq hər kəsə olan iş deyil ancaq təməl qaydaları bilməq dil bilimində bizim xalqın özlüyünə inancının qaytarmağında çox yararlı olacaqdır.
Bir ağır dil kitabı oxumağa başladım, orda bunları açıqlayıb çoxunu ancaq elə ağır və tam elmi yazılıb ki baş tapmaq fil oğlu fələyin işidir və bir çox zaman qoymaq istiyir.... ancaq oxumağına bu yolda axtarış istəyənlər için dəyər və çox bilgi verəndir.
Nəysə indi o kitabnlara geçmək istəmirəm.
Mən bundan öncə oxuduğum Qaraçuxanı sizinlər paylaşdım.
Orda öyrəndiklərimiz çox oldu birlikdə gözəl bir yolçuluğa girib və çox gözəl bilgilər əldə etdik. Örnək için hər zaman getdiğimmiz bizə heç bir zadın ifası olmuyan bir yolda (istər yaşam yolu, istər addımlayıb ya gzdiğimiz yollar yerlər olsun) gözümüzü qulağımızı açdığımızda ona dərin və iç gözüylə baxdığımızda necə yeni (yeni deyil də o çağa gən görənməmədiğimizə görə) zadları bilib gördüğümüzü gördük.
Bu yol istər dediğim kimin uzun yaşam yolu olsun, istər bir kənddən o biri kəndə gedən yol olsun. Istər bizim gediş olsun istər yanımızdan geçən tanış ya anayın birinin olsun.
Heyvanların, ya hətta adamların da rada sürgünə getdiğini gördük....
Indiysə o yolçuluqdan Sonra Nasir Mənzurinin Avava kitabıyla, yeni bir yolçuluq başlayacam.
Sizə başda dediğim dilin dönəmlərdə dəyişilməsini və bunu bizim yanlız dildə yox ki ayınlarımızda təsirini də görəcəyik.
Gəlin bu kitabın ilk bölümündə olan sözcüklərin açıqlanmasından bir neçəsinin üstündən geçək...ancaq dərin düşünərək

Sonay ( yayın son aylı gecələri...doğrusu mən dolun ay da eşitmişəm, ancaq bu kitabda birlikdə bunun açıqlamasını görəcəyik)

Avava: sonayda əli ağıza çalarkən çağırış sısi
Avaz: avava hadisəsi səsindən yaranan isim. Umumi elan və çağırış mənasında. Örnək “hərənin ağzından bir avaz gəlir.”
Ava <-> Hava : azərbaycan folklorunda “hava” sözü melody anlamında, həng sözü isə rythm anlamındadır. Ava , avava hadisəsi səsindən yaranır. Hava da ava sözündən yaraan isimdir. Indi siz bu ava və ya hava ilə həngin yapışıqına baxın...!
Ay <-> hay
Haray : yardım istəmək səsi.
Aya: sumer (şumer) mitolojisində “Uta” ya “şamaş” _demək_ “günəş tanrı”-nın dişi tayı (Utunun sevgilisi) Aya, çoxlu “dan” çağında tapılır. ( şamamşla Aya – Günəşlə Ay )
Ayaz: buludsuz ancaq soyuq gecələrin havasına deyilir. Belə bir gecələrdə ulduzların hər biri bir piyalaca görünər. ay çıxarsa dövrəsi halə ağlayar.
Að <-> Ay /ð/səsi /y/ səsinə çəvirilibdir. Örnək için: quyu (öncədən quğu imiş ). Bayram, böyük...
Að: xoş tale ( tale ayın dolanmasıyla bağlı sanılıbdır. Ona görə də “að” sözü əslində “ay” sözündən alınmışdır.
əlin aynasına baxma: taleə baxmaq.... burda ayna nı da düşünün!
Að la bağlı sözcüklərə baxın:
Aðlı(aslı)
Aðlan(aslan)
Aðər (azər...asər) ..... dediğim səslərin dəyişik çağlarda dəyişməsini oxuyun (örnək: türk dilləri . talat tekindən)
Ayda
Aydın
Aydınlıq
Ay <-> bay : tanrıca
Bay – bəy = bað – bay
Bəğrəm – bəyrəm = bayram
Bað = baz (səs dəyişimi ) vurğun, mən kitaba bazam, o oğlan bir qıza baz olubdur.
/ð/ səsi indiki türkcədə /Z/ səsinə çevrilibdir.
Ay şay
Şay bay
Şay: ayın kölgə-şafağı, Şah (ona görə iran mədəniyətində “şah” yer üzündə tanrının kölgəsi sanılıdır)
Şayvərd: halə
Ayla: halə
Ay, bay, şay <-> að ,bað, şað
Aymaq: demək, bəyan etmək
Ayın <-> aðın
Ayın oyun : xalq arası zad-mad
Ayın şayın
Alayın (al+ayın, alay+ın)
…..

Ardı var…..